Leger krijgt gedragscode er niet ingestampt

Een Israëlische soldaat danst heupwiegend om een gebonden en geblinddoekte Palestijnse vrouw, die tegen een muur geleund staat. Door de Arabische muziek is het gelach van andere soldaten te horen. Het filmpje staat sinds kort op YouTube.

De Israëlische premier Netanjahoe noemde het meteen een schande voor de Israëlische strijdkrachten en de staat. Hij benadrukte tegelijkertijd dat het Israëlische leger een van de meest ethische legers ter wereld is en dat het vernederen van gevangenen niet iets is wat Israël en het Joodse volk doen.

Toch is het het zoveelste pijnlijke incident voor het Israëlische leger. In augustus verschenen foto’s van de 21-jarige veterane Eden Abergil op de internetsite Facebook. Zij poseert daarop in uniform voor geblinddoekte en geboeide Palestijnse gevangenen. Abergils commentaar bij de foto’s: Haar diensttijd was ’de gelukkigste tijd van haar leven’. Een maand daarvoor hadden Israëlische soldaten zich al dansend in de straten van Hebron vereeuwigd.

Die publicaties raakten een gevoelige snaar bij het Israëlische leger. De legerleiding veroordeelde de foto’s en filmpjes krachtig als ’weerzinwekkend’ en ’beschamend’. Abergils gedrag en dat van de soldaten was ’schandelijk’ en ’in volstrekte tegenspraak met de normen en waarden van het leger’. Tegelijk maakte de legertop van de gelegenheid gebruik om jonge Israëlische dienstplichtigen er nog eens op te wijzen dat elke soldaat die de ethische gedragslijn met voeten treedt, ’hard zal worden aangepakt’.

Die gedragslijn, genaamd ’de ziel van het Israëlische leger’, is het voornaamste werktuig om militairen te beletten Palestijnen op de bezette Westelijke Jordaanoever te vernederen of mishandelen. Onbedoeld schetst commandant Arjé Sjalikar een beeld van een leger dat moeizaam worstelt om die gedragslijn er bij de soldaten in te hameren. Deel van het probleem is dat veel Israëlische tieners als ze het leger ingaan al behept zijn met opvattingen die botsen met de basisprincipes van de gedragslijn, vooral als het gaat om respect voor de rechten en eigenwaarde van Palestijnen. Dienstplichtigen krijgen de gedragslijn daarom al op hun allereerste dag voorgelegd, legt Sjalicar uit, „en dan wordt de stof herhaald, en nog eens en nog eens, in elke training en cursus tijdens hun militaire loopbaan. Commandanten op alle niveaus, en speciaal die van de eenheden in het veld, moeten er voor zorgen dat soldaten vertrouwd blijven met de gedragslijn.”

Jehoeda Ben Meir, onderzoeker van de publieke opinie aan de Universiteit van Tel Aviv, karakteriseert deze pogingen als een „dagelijkse, opvoedkundige strijd”, die voortkomt uit de inzet van achttien- en negentienjarigen in een bezettingssituatie, waarbij ze veel gezag krijgen toebedeeld.

Sjalicar beweert dat de inspanningen succes hebben en doet zijn uiterste best om te benadrukken dat het om incidenten gaat. Maar de ’Doorbreek het Zwijgen’-groepering, een organisatie die soldaten aanspoort hun ervaringen in de bezette gebieden vast te leggen, heeft een verzameling foto’s bemachtigd met soldaten naast geblinddoekte en geboeide Palestijnen, en zelfs met de lichamen van opstandelingen die in gevechten zijn gedood.

Dergelijke ’souvenirs’ zijn heel gewoon in het leger, zegt officier Jehoeda Sjaoel, reservist en een van de oprichters van de organisatie, juist omdat het gevangen houden van Palestijnen onderdeel is geworden van de dagelijkse routine van het soldatenleven. In die zin, vervolgt hij, „is Eden Abergil de ware legerwoordvoerster, omdat zij een authentieke weergave geeft van wat er gebeurt met het morele kompas van jonge soldaten in de bezette gebieden. De officiële woordvoerder probeert dat toe te dekken.”

Het is de aard van hun missie, meent Sjaoel, waardoor soldaten Palestijnen slechts nog zien als objecten in plaats van mensen zoals zijzelf, dingen waarmee ze op de foto kunnen. „Dan heeft geen enkele morele les nog zin.”

Weliswaar pakt het leger na het Abergil-incident het fenomeen hard aan. Drie soldaten zijn gearresteerd vanwege foto’s op hun mobieltjes, waarop ze hun geweren op een geblinddoekte Palestijnse gevangene richten.

Maar volgens Ben Meir is de meerderheid van de Israëliërs zich bewust van ’het negatieve effect’ dat dienst doen in de bezette gebieden heeft op jonge mensen. Dat effect strekt veel verder dan de souvenirs, en veel Israëliërs zijn daar bezorgd over, aldus Meir. „Het is een van de redenen waarom de meeste Israëliërs blij zouden zijn als we ons terug zouden trekken van de Westoever, als er maar een politieke oplossing kan worden gevonden”.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden