Leger in last

Een generaal die op de zeepkist moet gaan staan om de reorganisatie uit te leggen? Geen fantasie, maar de harde werkelijkheid. De krijgsmacht voelt zich uitgeknepen en wil weten waarom de samenleving Defensie de rug heeft toegekeerd.

Het kan zijn dat de Nederlandse prominent bescheiden is en zichzelf niet graag boven het maaiveld verheft. Veel waarschijnlijker is dat de Nederlandse prominent niets op heeft met Defensie en zich niet graag verbindt aan een petitie die ijvert voor het verwerpen van alle plannen die gaan over bezuinigingen op de krijgsmacht. Geen enkele prominent heeft tot nu toe de petitie daartoe getekend op www.petities.nl. Het gewone volk, en onder hen vermoedelijk veel militairen, heeft inmiddels wel 6784 keer de internetpetitie ingevuld.

Defensie is de goedkoopste verzekering van de verzorgingsstaat, tenminste dat vinden de indieners van de petitie. De premie van die verzekering, de begroting van Defensie, is nu nog 7 miljard euro per jaar, maar daar krijg je volgens de indieners dan ook wel wat voor: stabiliteit in de wereld. En die is weer nodig om toegang te krijgen tot de schaarse grondstoffen voor onze productie. Voor Nederland als handelsnatie geldt dan ook nog eens dat Defensie een ongestoord en veilig verkeer van personen en goederen biedt. Het vrij gebruik van de zee, gegarandeerd door de marine, is niets anders dan een onderdeel van een motor waarmee onze verzorgingsstaat draaiende wordt gehouden.

Aan de petitie is de naam verbonden van Rob Hunnego, voorzitter van de Koninklijke Vereniging van Marineofficieren. Die vereniging is 21 juni dit jaar opgegaan in de nieuwe Gezamenlijke Officieren Verenigingen en Middelbaar en Hoger Burgerpersoneel bij Defensie. De nieuwe koepel telt 10.000 leden en vormt daarmee een belangrijke machtsfactor binnen Defensie.

Het wordt knap lastig voor de officieren en het middenkader. De begroting moet de komende vier jaar met een miljard euro krimpen en de hardste klappen lijken te vallen bij het midden- en hoger kader. Er worden 12.000 banen (18 procent van de huidige omvang van het personeelsbestand) geschrapt en daarachter gaan 10.000 personen schuil.

Het doorgaans rustige en plichtsgetrouwe defensiepersoneel gooit de kont tegen de krib. Die bezuiniging van 1 miljard leidt ertoe dat Nederland zich niet aan de Navo-verplichtingen kan houden, is het oordeel van de koepel. De slagkracht is door de bezuiniging gedoemd te zakken onder een aanvaardbaar niveau en de golf van reorganisaties leidt ertoe dat het 'piept en kraakt' bij het Nederlandse leger. En om het nationale veiligheidshuis dan maar gelijk helemaal zwart te schilderen: de sombere vooruitzichten frustreren ook nog eens de zo broodnodige instroom van personeel aan de onderkant van de organisatie.

Half september zullen de initiatiefnemers hun petitie aan de politiek aanbieden met als belangrijkste boodschap: Als het gaat om bezuinigingen is het tijd voor het sein einde oefening. Wil Nederland een faire bijdrage leveren aan het indammen van vluchtelingenstromen, het opruimen van mijnen, het bestrijden van internationale criminaliteit, het beveiligen van het luchtruim en het verlenen van assistentie bij rampen, dan moet het parlement alle verdere bezuinigingen verwerpen.

Wie je ook spreekt binnen de krijgsmacht, de woorden 'het piept en het kraakt' worden regelmatig gebezigd. En dan is het echte bezuinigen nog niet eens begonnen. Na deze zomervakantie moet duidelijk worden waar de klappen vallen. Dan worden binnen de nieuwe organisatie de vacatures opengesteld. Zo zal uiteindelijk eind dit jaar, of in de loop van volgend jaar blijken wie het leger moet verlaten. Vaststaat al dat dat met een golf van gedwongen ontslagen gepaard zal gaan, van mogelijk zesduizend mensen.

Binnen de krijgsmacht is iedereen ervan overtuigd dat de eigenschappen van het personeel ook buiten de kazernes worden gewaardeerd. Maar tegelijkertijd is iedereen realist voldoende om te weten dat de huidige arbeidsmarkt de uitstroom van defensiepersoneel niet kan absorberen. Zeker niet als ook nog bouwbedrijven bij bosjes omvallen, garages het moeilijk hebben en banken overtollig personeel lozen. Deze dreiging heeft op zich overigens nog niet tot een groot natuurlijk verloop bij Defensie geleid. En dat terwijl iedereen inmiddels wel door heeft dat werken bij Defensie geen baan voor het leven meer is.

Blijven zitten en verroer je niet, zo omschrijft een bron bij de krijgsmacht de huidige houding van het personeel. Een extra probleem bij Defensie is dat kameraadschap hoog in het vaandel staat. Die kameraadschap is soms, zoals bij uitzending naar Afghanistan, een van de voorwaarden voor overleven. In wat nu wordt genoemd de grootste reorganisatie van het Nederlandse leger, worden kameraden elkaars concurrenten. Wie een baan krijgt, loopt het risico dat zijn kameraad brodeloos wordt. En dat is wennen.

Wat in alle reacties opvalt, is dat iedereen het gevoel heeft dat de samenleving met de rug naar de organisatie is gaan staan. Dat blijkt uit de woorden van minister Hans Hillen, uit die van de voorzitters van de militaire vakbonden en van de legertop. Het heersende idee is dat de samenleving niet meer door heeft wat het leger doet. Als het gaat om schrappen van ontwikkelingshulp is er ergens in de maatschappij wel iemand die zich ertegen keert. Voor Defensie lijkt niemand het op te willen nemen.

De voorbije maanden heeft minister Hillen overal gemeld dat de rek er uit is. Begin deze week riep hij nog dat verder snijden de krijgsmacht invalide maakt. Bij nieuwe bezuinigingen, boven op de 1 miljard euro die nu is afgesproken, is sprake van het wegsnijden van ledematen, aldus Hillen. Naarmate minder naar Hillen wordt geluisterd, worden zijn woorden scherper, zo is de voorbije maanden gebleken.

De legertop krijgt steeds meer werk om de onvrede binnen de poorten het hoofd te bieden. Luitenant-generaal Mart de Kruif staat elke week ergens in het land te luisteren naar de woede, de frustratie en de teleurstelling onder zijn personeel, zo meldde hij begin zomer nog tijdens de Landmachtdagen. De frustratie wegnemen, kan de commandant der landstrijdkrachten niet, luisteren is wat rest. En vooral niet weglopen voor vermoedelijk twee jaar stevige onrust in de organisatie.

"De Nederlander heeft geen benul van wat de krijgsmacht doet. Als het over de zorg gaat, weet iedereen wat de huisarts doet", zegt Jean Debie, voorman van de Vereniging Belangenbehartiging Militairen VBM/NOV. Hij bedoelt daarmee te zeggen dat de bijdrage van de krijgsmacht aan de economie nog maar eens nadrukkelijk onder de aandacht gebracht moet worden.

Net als zijn collega Jan Kleijan van de ACOM, de bond van defensiepersoneel, heeft Debie vooral op de PvdA de aanval geopend. Gedachten van PvdA-leider Diederik Samsom om nog eens 1 miljard euro extra op Defensie te bezuinigen worden als volstrekt onhaalbaar bestempeld. Kleijan twijfelt in het blad van zijn ACOM aan de vermogens van Samsom: "Mijn conclusie is dat de voormalige Greenpeace-activist en huidige PvdA-topper nog moet leren om een staatsman met visie te worden, zo hij die überhaupt bezit. De man moet daarbij ook nog eens gaan beseffen dat achter vrijwel iedere militair een partner of een gezin staat."

Naast personeel staat materieel in de etalage
Het vertrouwen in de steun van de politiek lijkt bij de krijgsmacht stevig gedaald. Vooral het niet doorgaan van de verkoop van de 119 overbodige Leopard-2A6 tanks aan Indonesië heeft de relaties geschaad. Elke verkoop moet de krijgsmacht lucht geven voor nieuwe investeringen zoals in onbemande vliegtuigjes. De tanks waren ingeboekt voor 200 miljoen euro. In de etalage is het druk. Vier van de tien mijnenvegers worden afgestoten. Datzelfde geldt voor twee van de vier patrouilleschepen en een bevoorradingsschip. Bij de landstrijdkrachten gaan naast de tanks ook zes pantserhouwitsers, pantservoertuigen met geschut, de deur uit. Bij de luchtmacht wordt het aantal F-16 gevechtsvliegtuigen verminderd van 87 tot 68, gaat een DC-10 transportvliegtuig van de lijst af en worden de Cougar-helikopters verkocht. Veel helikopters, waaronder die Cougars, zijn sinds 1990 (zie de tabel) aan de krijgsmacht toegevoegd in het kader van internationale operaties, maar ook voor reddingsacties op eigen erf. Een deel gaat nu in de verkoop. En ook daar geldt net als bij het defensiepersoneel en de arbeidsmarkt: Wie zit op deze spullen te wachten? Tot op heden hebben de defensieverkopers nog geen enkele koper weten te strikken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden