Leger Egypte heeft even geen tijd voor de Sinaï

Toen de leider van Al-Kaida Ajman Zawahiri een tijdje terug een conference call belegde met een aantal medeterroristen, belden er vooral voor de hand liggende figuren in. Leden van de officiële Al-Kaida-filialen, van de taliban en van de Nigeriaanse terreurgroep Boko Haram.

Eén organisatie viel op in het rijtje namen dat de Amerikaanse nieuwssite Daily Beast opsomde op gezag van een anonieme inlichtingenofficier. Er zou ook een vertegenwoordiger van 'Al-Kaida in de Sinaï' hebben meegedaan aan dit kringgesprek van de fine fleur van de internationale djihad. De Amerikaanse ambassade in Tel Aviv moest erom dicht.

Zo kan het snel gaan. Wat in de Sinaï begon als een lokale beweging van ontevreden bedoeïenen zou volgens deze berichten zijn uitgegroeid tot een djihadistische organisatie die in een strategische regio vecht tegen de centrale Egyptische staat en Israël, en die in direct contact staat met de meest invloedrijke terreurbeweging ter wereld.

De brute aanslag op twee busjes met politiemensen van gisteren bevestigde het beeld dat de noordelijke Sinaï een broeinest van extremisme is. Militanten dwongen de 25 agenten - met verlof - tot stoppen, lieten hen op de grond liggen en schoten ze dood. De aanslag kwam een week na een (mislukte) raketaanval op de Israëlische badplaats Eilat, en na een reeks andere aanslagen.

Was dit alles het werk van een organisatie die Al-Kaida in de Sinaï heet? De aanslag is nog niet opgeëist, maar Joas Wagemakers, islamoloog aan de Radboud Universiteit, heeft zijn twijfels. "De naam klinkt alsof ze zich belangrijker voor willen doen dan ze zijn." Bovendien: als er al een groep met deze naam is, dan is het een van de vele djihadistische clubjes die in de Sinaï rondzwerft.

Dat komt, zegt Wagemakers, door een combinatie van factoren. De Sinaï vormt een prachtige uitvalsbasis voor djihadisten: "Het is dichtbij Gaza en Israël, het is een woestijn. Daar komen de lokale grieven van de plaatselijke tribale bedoeïenen nog bij. De Sinaï ligt in de periferie, het is van oudsher een anarchistisch gebied waar de plaatselijke bedoeïenen de facto onafhankelijk leefden van Caïro. Tegelijkertijd werden ze economisch aan hun lot overgelaten."

Deze 'dodelijke combinatie' zorgt ervoor dat niet altijd even duidelijk is waar deze militante groepen precies voor staan. Wagemakers: "Het is een mengelmoes. Er zijn zeker ideologische djihadisten die de seculiere Egyptische staat en Israël willen bevechten. Maar veel bedoeïenen die zich aansloten worden ook gedreven door economische motieven: zij willen vooral hun smokkel- en andere criminele praktijken beschermen."

Dat laatste speelde zeker een belangrijke rol na de val van Moebarak in 2011. In de chaos die toen ontstond zagen veel bedoeïenen een gouden kans om het centrale gezag met grof geweld uit hun regio te verdrijven. De politie werd verjaagd en sindsdien zijn aanvallen en aanslagen aan de orde van de dag. Het onderscheid tussen economische en religieuze onvrede is daarbij niet altijd even makkelijk te maken.

De komst van de moslimbroeder Mohamed Morsi als president bracht weinig verandering. Morsi was 'zeker geen vriend' van de djihadisten, zegt Wagemakers, maar hij pakte de groepen niet zo hard aan als Moebarak voor hem. Toch werd Egypte precies een jaar geleden al eens opgeschrikt door een moord op zestien militairen aan de grens met Israël.

Ook daarna bleef het chaos op het schiereiland. Hoogstens is die chaos iets groter en het geweld heftiger geworden sinds Morsi op 3 juli werd afgezet door het leger. Dat leger wil de Sinaï weer onder controle brengen, maar is nu nog druk elders in het land. Dat weten de militanten in de Sinaï. Zij zetten zich vast schrap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden