Leg Europeanen échte keuzes voor

De verkiezingen voor het Europees Parlement gaan pas leven als 'Europa' zich veel simpeler en eenduidiger organiseert en presenteert, betoogt politiek deskundige Ton Planken.

TON PLANKEN en COMMUNICATIE-ADVISEUR; EERDER PARLEMENTAIR REDACTEUR VAN KRANTEN EN NOS-TELEVISIE

Hoe zouden we ooit meer mensen naar de stembus kunnen krijgen voor het Europees Parlement? Antwoord: zo lang de kiezer geen heldere keuzemogelijkheden krijgt voorgelegd, die herkenbaar op zijn eigen bestaan betrekking hebben, zal dat nooit lukken.

Een gang naar deze stembus lijkt nu nog volkomen zinloos. De kiezer wordt gevraagd te gaan stemmen op een kandidaat van wie je geen idee heb waar diens 751-ste deel van de macht - welke macht? Van welke duistere fractie? - toe gaat leiden. Want niet die EP-leden, maar die wereldvreemde "technocraten in Brussel" hebben toch feitelijk de macht ? Of zijn het de 28 regeringsleiders die tot midden in de nacht plegen te vergaderen en dan wint Duitsland, geloof ik. Dus Europa? Het lijkt wel een occult gezelschap!

Cosmetische handgrepen helpen hier niet. Dus reduceer die kluwen van instellingen van de EU zo dat de kiezer de verhoudingen wél snapt en kan bijdragen aan - macht over - beleidsbeslissingen die hem aangaan.

Zoals: kunnen Oost-Europeanen met hun illegale schertslonen onze banen blíjven inpikken of niet? En: houdt iemand bij de grens van Europa nou eindelijk eens een bordje omhoog waarop staat: "Even geen migranten, we kunnen het niet aan!?" Of: de EU verder uitbreiden of niet? Welke combinatie van Europese partijen, die een meerderheid zou kunnen halen, is daar vóór, welke mogelijke ándere meerderheidscoalitie is daar tégen ?

Verplichten de 28 regeringsleiders zich bovendien namens hun land zichtbaar, plechtig en op voorhand om de uiteindelijke keuze van de meerderheid van de 500 miljoen kiezers daadwerkelijk te volgen? Anders helpt het nóg niet om enig vertrouwen bij die kiezersmassa voor dít parlement te wekken.

Europese regeringsleiders, volksvertegenwoordigers en beleidsambtenaren kunnen de komende vijf jaar jaar daar wel aan gaan werken. Zodat er uiteindelijk een situatie ontstaat waarin de kiezer snapt wat hij mogelijk krijgt als hij in het stemhokje een keuze maakt.

undefined

Simpel en spannend

Maak het stemmen voor het Europees Parlement dus simpel; maak het belangrijk; maak het spannend.

Het nieuwe Europees Parlement moet als eerste daad duidelijk vastleggen waar 'Brussel', of beter gezegd de Europese politiek, zich de komende 5 jaar wél mee mag bemoeien en vooral waarmee niet. Want dat is kennelijk nog niet concreet genoeg ingevuld.

En bekijk verder of coalitie-akkoorden al mogelijk zijn.

Dat half miljard mensen is thuis gewend aan een situatie, die althans een begin van overzichtelijkheid heeft. Parlement + regering en that's it. Dat heldere model op de EU-instellingen leggen, betekent dat de leden van de Europese Commissie en hun collega-ambtenaren de anonimiteit in moeten. Je voert als eurocommissaris maar gewoon door ministers goedgekeurd beleid uit, hoor! Laat die maar pochen.

Want er kan voor kiezers maar één de regering zijn en dat is het gezelschap van 28 nationale regeringsleiders, of hun raden van vakministers. Stop dat over elkaar heen buitelen der "gewichtigen".

Hou dus ook op met die onzin om een trekpop aan te duiden als de "Europese president". Zo'n Van Rompuy is in feite een machteloze secretaris van de ministerraad, die ook nog eens de Hoge Vertegenwoordiger van de EU voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid, eurocommissaris Ashton, voor de voeten loopt. Andersom trouwens ook, dus ook die figuur kan als politíeke actor uit beeld verdwijnen.

Laten de 28 regeringsleiders maar een shortlist maken van pakweg vijf hunner, die elk achtereenvolgens een jaar lang de feitelijk acterende president van Europa mogen zijn. Díe zaakwaarnemer pakt de telefoon op als Obama Europa belt én geeft een eenduidig antwoord. Dié tijdelijke president spuwt zonodig Poetin namens álle 28 EU-leden op zijn vestje. Dan heb je een uitwerking die betrokkenen én de kiezers tenminste snappen en kunnen respecteren.

Overzichtelijkheid vergt ook één gezamenlijke Europese hoofdstad. Alle 'zware' instituties zouden dus op den duur permanent in Brussel moeten worden gevestigd. Het Parlement, de Europese Centrale bank, het Europese Hof, zelfs de ministerraden doen in de toekomst hun werk op die ene plek, dus in de hoofdstad van Europa.

undefined

Extra gewicht

Maak de verkiezingen belangrijk door - over een paar jaar - enkele issues aan te wijzen die de verkiezingen de volgende keer extra gewicht kunnen geven. Laat de kiezer dus niet alleen stemmen op Europése partijprogramma's in plaats van die kleingeestige nationale partijprogramma's - of nog mooier, stembusakkoorden - maar geef hem ook nog een twééde stem.

Zodat hij de kans krijgt zich uit te spreken over een vraag als: "Mag de belasting x procent omhoog voor defensie zodat we landen als Oekraïne kunnen beschermen?" Of: "Waar moet het Europees Parlement voortaan zetelen, in Brussel, in Straatsburg of in beide plaatsen?" Of: "Atoomstroom afschaffen of niet ?"

Het voorleggen van zulke extra-keuzes moeten we toch gewoon Europees kunnen afspreken? Dán worden de verkiezingen vanzelf belangrijk en spannend.

Jean-François Revel, filosoof en lid van de Académie Française, vroeg zich eens af: "Zijn wij als westerse democratische staten nou de best denkbare samenlevingen, of vormen we maar een grillige episode in de menselijke geschiedenis?" Daar gaat het nog steeds om.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden