Leesclubs helpen juist bij doorgronden literatuur

Er is niets mis aan het sociale element van leesgroepen. Al lezend worden mensen verleid om te genieten van mooie boeken en onbekende schrijvers.

Literair recensent Rob Schouten grijpt het nieuwste boek van Renate Dorrestein aan om het fenomeen van de leesclub op de korrel te nemen (Trouw, 20 februari). Een van z’n nog mildere conclusies is dat „leesclubs allicht een economische factor in het literatuurbedrijf vormen (ze nemen boeken af) maar geen grote literaire waarde (kritische bijdrage aan het literaire debat) vertegenwoordigen”. Schouten wijt dat aan het feit dat die leesclubs bevolkt worden door ’grijze dames’ die vooral identificerend lezen. Dat wil zeggen: op menselijke, aansprekende thematiek. Ze zijn veel minder geneigd om het hermetische karakter, de gelaagdheid van literatuur, te honoreren.

Onze ervaring bij stichting Senia is dat leesgroepen juist bijdragen aan het tot zijn recht komen van de gelaagdheid in goede literatuur. Er blijkt veel behoefte aan inhoudelijk goede boekbesprekingen om daardoor meer uit het literaire werk te halen dan de lezer in eerste instantie opmerkte. Wij bieden daarbij begeleiding, en we leggen de lat hoog. Discussievragen over personages en symbolen, over vertelperspectieven en over de tegengestelde meningen van recensenten. Het kan zijn dat de leesgroepen van ons programma niet kenmerkend zijn voor andere leesgroepen in het land, maar de grote belangstelling doet vermoeden dat het om een brede behoefte gaat om dieper door te dringen in de literatuur.

Leden melden dankbaar dat de bespreking met onze leeswijzer een boek als ’Nachttrein naar Lissabon’ van Pascal Mercier meer toegankelijk maakt. Boeken als ’De Eenzaamheid van de Priemgetallen’ van Paolo Giordano, ’Ademschommel’ van Herta Müller en ’Godenslaap’ van Erwin Mortier doen het goed bij de leesgroepen. Terwijl ze niet bepaald uitnodigen tot identificerend lezen.

Leesgroepen voorkómen dus dat lezers „blijven steken in biografisch en empathisch lezen”. Al is daar natuurlijk niets mee mis. Ook de ’receptietheorie’ is een tak binnen de literatuurwetenschap, waarin het primaat bij de lezer ligt. De betekenis en de waarde van een literair werk ontstaat in de interactie tussen het boek en de lezer; niet door wat de schrijver ermee bedoeld heeft, laat staan welke lezersgroep de auteur op het oog had.

Leesgroepen bevorderen bovendien het lezen. In Amsterdam vormen onze 41 leesgroepen de enige trendbreuk in de ’ontlezing’ die in de stad gaande is. Er bestaat inmiddels de eerste Franstalige leesgroep, geschiedenis-leesgroepen zijn in voorbereiding evenals leesgroepen rond homo-literatuur en voorleesgroepen rond een Surinaamse lijst. Het illustreert dat binnen het fenomeen ’leesgroep’ nog veel variatie mogelijk is.

Deelnemers van leesgroepen bouwen een sterke onderlinge band op. Als je een boek bespreekt, neem je daarin je leven mee, je ideeën, je twijfels, je vragen. Veel van de leesgroepen worden vriendengroepen. Iemand vertelde me: „Eens in de maand komen wij op een zondagmorgen bij elkaar. We zijn intussen in de fase in ons leven dat we allemaal alleen zijn. We drinken koffie en luisteren naar elkaars verhalen. Daarna bespreken we het boek, intensief en met aandacht. En daarna gaan we lekker lunchen, met een wijntje erbij. Juweeltjes zijn het voor mij, deze zondagen.”

Mensen gaan vaak aan leesgroepen deelnemen om zich te settelen na een verhuizing, om de draad op te pakken als ze hun partner verloren hebben, om na hun pensionering nieuwe contacten op te bouwen. Voorbeelden waarbij men op zoek is naar zinvolle contacten en zingevende bezigheden.

Dat het sociale element een motief is om aan een leesgroep te gaan deelnemen, zou je kunnen wantrouwen. Want gaat het die mensen wel echt om de literatuur? Misschien in eerste instantie niet. Maar misschien worden ze al lezend wel verleid. Verleid om te genieten van mooie boeken. Om auteurs te leren kennen waarvan ze tot dan toe het bestaan niet kenden. En om die ervaring met anderen te delen.

Voor meer info: www.senia.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden