Leesbaarheid is een rechts begrip

Rob van Gennep leest het dagboek (door hem in het Nederlands uitgegeven) van de guerrillastrijder Che Guevara. (Trouw) Beeld
Rob van Gennep leest het dagboek (door hem in het Nederlands uitgegeven) van de guerrillastrijder Che Guevara. (Trouw)

Uit idealisme geboren en bijna aan idealisme ten onder gegaan. De Boekenwereld wijdt een themanummer aan veertig jaar uitgeverij Van Gennep. Het icoon van een verpolitiekt tijdperk redde het dankzij de literatuur.

Veertig jaar bestaat de Uitgeverij Van Gennep. Reden voor het tijdschrift De Boekenwereld om uit te pakken met een themanummer.

Maar het verhaal van het bedrijf is toch vooral het verhaal van de jaren zeventig, toen Van Gennep de bijbels uitgaf waar de Linkse Kerk over sprak: werken van Marx, Mao en Marcuse, Anja Meulenbelts ’De schaamte voorbij’ en de onthullende reportages van Günter Walraff.

Literatuur (onder anderen Breytenbach, Konrád en Joyce) werd nooit vergeten en bleek met het wegsterven van het progressieve engagement zelfs de redding van de uitgeverij, maar Rob van Gennep (1937-1994) was voor zichzelf begonnen vanuit betrokkenheid met een veranderende wereld.

„Een dam opwerpen tegen zoveel officiële hypocriete prietpraat, misleiding en leugens”, dat wilde hij. Het politieke aspect vond Van Gennep belangrijker dan het literaire: „Wij maken toch meer een politieke afweging en vragen ons af of iets ook maatschappelijk relevant is.” Of zoals een medewerkster het ooit uitdrukte: „Leesbaarheid is een rechts begrip.”

Het links kloppende hart van Van Genneps uitgeverij en boekhandel bleek niet alleen uit de gevoerde titels. Democratisering was er tot in het extreme doorgevoerd. Personeel had inspraak tot in de kleinste details van de bedrijfsvoering. Met volledig verpolitiekte medewerkers bleef het daar niet bij. Menige uitgeverijvergadering ontaardde in oeverloze debatten over mondiale vraagstukken.

Terugkijkend spreekt Jaap Janssen, rechterhand van Van Gennep, van een totaal onwerkbaar systeem. „Er zat een leugen in: ’Wij zijn allemaal gelijk, wij hebben allemaal evenveel te vertellen.’ Dat was natuurlijk onzin. Rob en ik hadden nou eenmaal veel meer inzicht in zaken.”

De daadkracht die daarbij hoorde viel al snel verkeerd bij een deel van het personeel. Leidinggeven riekte voor sommigen naar het begin van een niet wenselijke dictatuur. Het leidde onder meer tot een voorstel om Janssen en Van Gennep al hun aandelen af te nemen en die te verdelen onder het personeel.

Het progressieve gevoel voor gemeenschappelijkheid had meer schaduwzijden. Een deel van de klanten zag proletarisch winkelen als vanzelfsprekende linkse actie. Waar ’normale’ boekhandels twee procent omzetverlies leden wegens diefstal was dat bij Van Gennep tien procent.

In 1976 botsten de linkse idealen met praktische uitvoerbaarheid. De leiding van de uitgeverij weigerde de CAO-salarissen voor het boekenvak te betalen. Daarmee zouden de kleine winstmarges meer dan teniet gedaan worden. Maar was dat nu niet juist het argument dat je steevast uit de monden van rechtse werkgevers hoorde?

Een medewerkster die voorop ging bij de CAO-actie, bovendien een uitgesproken feministe, werd kort daarop ontslagen, omdat ze niet functioneerde. Binnen het bedrijf ontstond onrust, omdat de medewerkers niet hadden mogen meebeslissen. Het leidde tot een slepend arbeidsrechtelijk conflict met sommigen van hen.

Minstens even ingrijpend was de reactie uit de feministische hoek. Het Vrouwenbevrijdingsfront wist genoeg: de medewerkster was het slachtoffer geworden van haar seksistische, mannelijke collega's: „Ze wapperde niet met haar wimpers, en stond niet met een decolleté eeuwig te glimlachen.” Van Gennep, die zijn vrouw nog moest laten uitleggen wat een seksist was, ging in de ban. Enige tijd later werd de feministische uitgeverij Sara opgericht. De bij Van Gennep ontslagen medewerkster ging er aan de slag maar werd er na verloop van tijd even goed op straat gezet vanwege onhandelbaarheid.

Diverse auteurs belichten in dit themanummer van De Boekenwereld verschillende aspecten van Van Gennep en zijn uitgeefdroom. De keerzijde van die rijkdom aan artikelen is dat veel wordt aangestipt, maar dat de gewenste diepgang nogal eens ontbreekt. De tijdgeest gaat wel leven. Maar tot uitgewerkte sfeertekeningen en karakterschetsen komt het te weinig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden