Column

Lees eens een boek uit India

null Beeld Maartje Geels
Beeld Maartje Geels

In de laatste jaren van zijn leven voerde de oude Goethe vrijwel dagelijks gesprekken met een jongeman genaamd Eckermann. Die laatste noteerde alles en daaraan hebben we een hoogst interessant boek te danken: ‘De gesprekken met Goethe’.

Op 31 januari 1827 vertelt Goethe Eckermann dat hij een Chinese roman gelezen heeft. Hij ziet steeds meer in, zegt de grote man, dat het dichten ‘gemeengoed van de mensheid is’. Overal zijn grote schrijvers. We moeten gaan beseffen dat de nationale literatuur maar van relatieve waarde is. ‘De tijd van de wereldliteratuur is aangebroken.’

Dit was bijna tweehonderd jaar geleden. Maar het besef dat Goethe van ons vraagt, hebben we nog altijd nauwelijks. Een geletterd mens kent, naast de Nederlandse literatuur, de Engelse, Franse, Duitse en Russische klassieken. En ‘Don Quichote’ en ‘De tijgerkat’. Maar een Chinese roman? Nee.

Toch is het waar wat Goethe zegt. De wereld is veel groter dan Europa en Noord-Amerika. En overal zijn grootse boeken geschreven. Maar om dat te zien moet je je ‘pedante eigendunk’ laten varen en ‘voorbij de beperkte kring van je eigen omgeving kijken’, aldus Goethe. Dat doen we echter, zoveel jaren nadien, nog altijd maar weinig, erg weinig.

Neem nou Khushwant Singh. Daar heeft u naar alle waarschijnlijkheid nog nooit van gehoord. Toch heeft deze man een magistrale roman geschreven, die zonder meer tot de wereldliteratuur kan worden gerekend en die een geletterd mens dus gelezen moet hebben. Maar ja, Singh komt niet uit Europa of Noord-Amerika. Hij komt uit India.

Beter dan Mulisch, Reve en Hermans

Het boek waar ik het over heb heet ‘Train to Pakistan’, is zojuist in het Nederlands vertaald en afgelopen zaterdag gerecenseerd in deze krant. Ik heb bij de vertaling het voorwoord mogen schrijven. Het gaat over het drama van de ‘partition’, dat wil zeggen het uiteenvallen van India in een hindoeïstisch deel, dat India bleef heten, en een islamitisch deel, dat de naam Pakistan kreeg, in 1947, na de dekolonisatie. Singh beschrijft dit door te laten zien wat de grote politiek voor invloed heeft op één heel klein fictief dorpje in de Punjab, waar moslims, hindoes en sikhs al eeuwenlang betrekkelijk harmonieus één gemeenschap vormen en met name op het leven van een handjevol concrete individuen. Hij doet dat grandioos, met psychologische scherpte en de schijnbaar stilistische eenvoud van de grote literator.

Als je het gelezen hebt, is de ‘partition’ voor de rest van je leven veel meer geworden dan dat abstracte, cerebrale feitje dat het voordien was. Je beseft opeens wat ze voor de mensen in India en Pakistan is: een gebeurtenis die het hele maatschappelijke denken nadien kleurt, zoals de holocaust nog altijd het denken in het Westen ten diepste kleurt.

Maar het doet meer, zoals alle wereldliteratuur. Het laat je een gevaar zien, wat onder gelukkiger omstandigheden onderaards blijft, maar altijd aan de dag kan treden en dan tot massaal en meedogenloos bloedvergieten leidt. Dat gevaar is dat de verschillen tussen bevolkingsgroepen door politici worden aangezet en die groepen daardoor zo tegen elkaar worden opgehitst dat ze elkaar bruut gaan afslachten. Het voormalige Joegoslavië is daar ook een goed voorbeeld van.

Lees dat boek. Beter dan Mulisch, Reve en Hermans. Laat staan de rest.

Lees hier meer columns van Naema Tahir.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden