Leerplichtwet handhaven zou voldoende moeten zijn

Staatssecretaris Dijksma (onderwijs) wil slechte particuliere scholen harder aanpakken. Maar met een nieuwe wet ben je er niet. Het gaat veeleer om de handhaving ervan.

Twee ouderparen in Soest hangt een proces boven het hoofd. Zij sturen hun kinderen naar De Ruimte, een Iederwijsachtige school waarvan het onderwijs volgens de inspectie ver onder de maat is.

De Ruimte kan daarom niet als school ’in de zin van de leerplichtwet’ aangemerkt worden. Dat betekent dat de leerlingen ervan officieel de leerplicht ontduiken. Daar worden hun ouders op aangesproken.

Maar het Openbaar Ministerie is niet zeker van zijn zaak. Het besloot eerst een proefproces tegen de ouderparen aan te spannen, en dat sleept inmiddels ruim een jaar; de behandeling is al drie keer uitgesteld.

De zaak illustreert hoe weinig standvastig de overheid optreedt tegen particuliere scholen die ondermaats onderwijs bieden. ’Gewone’ slechte scholen kan de overheid sluiten, simpelweg door zo’n school niet langer te betalen. Maar in het particuliere onderwijs – dat geen overheidsgeld krijgt – ontbreekt dat machtsmiddel.

De overheid heeft maar één middel om zulke scholen aan te pakken: via de leerplichtwet kan ze ouders dwingen hun kinderen van school te halen. Leerplichtambtenaren moeten die wet handhaven, door tegen ouders die zich er niet aan houden een proces-verbaal uit te schrijven.

Precies daar wringt de schoen; want de meeste gemeenten deinzen daarvoor terug. En áls gemeenten al optreden, zoals in het geval van De Ruimte, weet het Openbaar Ministerie er weinig raad mee.

Dat moet anders, vindt staatssecretaris Dijksma. Haar wetsvoorstel dat de Tweede Kamer deze week besprak, is bedoeld om particuliere scholen die in gebreke blijven beter te kunnen aanpakken. Maar of dat lukt, is nog de vraag.

Allereerst worden in het voorstel extra eisen aan het particulier onderwijs gesteld. Ze moeten zich straks, net als het reguliere onderwijs, houden aan de ’kerndoelen’ waarin staat wat kinderen aan het eind van hun schooltijd moeten kunnen.

Belangrijker is dat de zeggenschap van de onderwijsinspectie wordt vergroot. Nu is het uiteindelijk de leerplichtambtenaar die bepaalt of een school wel school ’in de zin van de leerplichtwet’ mag heten, straks is dat de inspectie.

Maar het blijft de leerplichtambtenaar die vervolgens moet optreden. En dat is lastig, zegt voorzitter Ronald Zoutendijk van leerplichtvereniging Ingrado. „Hij moet kinderen van school halen die het vaak goed naar hun zin hebben. Als hun ouders zich niets van een boete aantrekken, kan hij niets anders dan van voren af aan beginnen. Dan wordt het lastig met ouders in overleg te blijven.”

Zoutendijk ziet liever dat particuliere scholen, voordat zij van start gaan, aan een kwaliteitstoets worden onderworpen. Zo voorkom je dat scholen met slechte plannen kunnen starten en dat kinderen er afgehaald moeten worden als de school inderdaad slecht presteert.

Maar zo’n toets vooraf zit er niet in. Volgens de Tilburgse hoogleraar onderwijsrecht Paul Zoontjens is die strijdig met het ’hardste deel’ van artikel 23 van de grondwet, waarin de vrijheid van onderwijs vastligt.

Volgens Zoontjens ontbreekt het de overheid niet aan instrumenten om slechte particuliere scholen aan te pakken. „De leerplichtwet is duidelijk genoeg. Als gemeenten die handhaven, door ouders een dwangsom op te leggen voor elke dag dat ze hun kind niet naar een goede school te sturen, is het gauw afgelopen.”

Dijksma schiet dus haar doel voorbij. Want het zit niet vast op de wet zelf, maar op de handhaving ervan. Veel hangt af van de leerplichtambtenaar. Die heeft een lastige dubbelrol, erkent Zoontjens. „Hij is wetshandhaver én maatschappelijk werker. Misschien moeten die twee rollen worden gescheiden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden