LEERMIDDELEN BASISVORMING

"Wat zal het zijn? vroeg het schaap tenslotte en keek weer even van haar breiwerk op. Dat weet ik eigenlijk nog niet, zei Alice beleefd. Ik zou graag eerst eens rondkijken, als dat mag."

Vandaag is de eerste van een reeks leermiddelenconferenties van de landelijke pedagogische centra en 36 educatieve uitgeverijen. Zo'n zestienduizend leraren hebben zich opgegeven, gemiddeld ongeveer negen per school.

"Ja, er is sprake van een redelijke ontdooiing" , leidt coordinator vakken basisvorming P. Schreurs bij het Katholiek Pedagogisch Centrum af uit de grote belangstelling. "Leraren denken niet meer uitsluitend negatief over basisvorming. Ze zijn zich echt aan het voorbereiden en orienteren." Hij vindt het een hele geruststelling. "Basisvorming is een inhoudelijke vernieuwing. Zoiets kan alleen lukken met goed gemotiveerde mensen."

Het ligt niet voor de hand dat de bezoekers van de conferenties meteen nieuwe boeken met toebehoren zullen bestellen voor alle vijftien vakken. "Dat zou alleen al financieel onmogelijk zijn. Zo dik zijn de fondsen niet." Maar zo'n veertig procent van het totale bestand, zal wel vernieuwd worden, rekent Schreurs voor. "De gemiddelde levensduur van een methode is 4,7 jaar. Gebruikelijk is daarom dat scholen jaarlijks zo'n twintig procent vernieuwen. De afgelopen jaren hebben ze echter in afwachting van de basisvorming uitstel-gedrag vertoond, waardoor ze nu reserve hebben. Dus het zou nu het dubbele kunnen worden."

Het zwaartepunt bij de nieuwe aanschaf komt waarschijnlijk te liggen bij de nieuwe vakken, omdat scholen voor het bestaande pakket ook nog wel een tijdje met de aangepaste, oude spullen voort kunnen. Voor het voorbereidend beroepsonderwijs, zoals de nieuwe naam van het LBO luidt, is Frans een nieuw vak. Uitgeversgigant Wolters Noordhoff brengt voor tien vakken nieuwe methoden op de markt, maar Frans voor VBO zit er niet bij. "Scholen zijn wel verplicht het aan te bieden, maar waarschijnlijk komt het er toch niet van dat VBO-leerlingen die taal kiezen" , verklaart A. Giessen. Haar uitgeverij doet mee aan de gezamenlijke leermiddelenconferenties, maar organiseert tevens een eigen ronde door het land ter orientatie van de leraren. "Zo'n circus organiseren wij niet" , zegt D. Zwaan van Meulenhoff, een andere zeer grote educatieve uitgeverij die voor elf vakken materiaal ontwikkeld heeft. "Leraren willen toch vergelijken, ze gaan heus niet alles bij een uitgever bestellen."

Beide educatieve uitgevers brengen vooral methoden op de markt die geschikt zijn om te gebruiken in brede scholengemeenschappen. Dus leerlingen van zowel VBO, mavo, havo als VWO moeten er gebruik van kunnen maken. Soms zijn het zogenaamde dakpansconstructies, waarbij de leerlingen van schooltype kunnen veranderen zonder dat door het lesmateriaal een breuk ontstaat. De lesstof overlapt de buren iets, net als dakpannen.

Voor sommige vakken is opvallend veel keuze, zoals voor biologie met dertien en voor geschiedenis met elf methoden. Het geringst is het aanbod voor het individueel beroepsonderwijs. Slechts voor enkele vakken brengen de commerciele uitgevers nu al iets op de markt. Schreurs: "Het gaat om vijftienduizend leerlingen, een relatief kleine populatie. Van hen wordt gevreesd dat zij de basisvorming slechts met grote moeite kunnen halen, zodat het een extra hoge investering van de uitgever vergt. Nou, dat is niet lonend bij zo'n kleine omzet." Toen de pedagogische centra signaleerden dat voor het individueel beroepsonderwijs praktisch niets vervaardigd werd, heeft staatssecretaris Wallage hen geld verstrekt. Daarmee worden nu methoden opgezet, onder andere experimentele die al werkend hun definitieve vorm moeten krijgen. Die zijn uiteraard niet klaar per augustus aanstaande.

De combinatie van natuur- en scheikunde is een van de nieuwigheden van de basisvorming. Nu komen de vakken slechts afzonderlijk voor, terwijl scheikunde niet op het rooster staat in een deel van het voorbereidend beroepsonderwijs. Coordinator M. van Os bij het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum: "Aanvankelijk waren we bang dat de integratie tussen deze vakken niet tot stand zou komen. Die vrees was voorbarig, want er zijn wel geintegreerde methoden gekomen of ze komen eraan. Natuur- en scheikunde begint traditiegetrouw pas in het tweede leerjaar, zodat veel scholen er pas volgend jaar aan beginnen."

Van Os zou, gezien de overlap met onder andere elekticiteit, ook techniek graag bij natuur- en scheikunde willen halen. "In de ogen van Wallage is dat een verboden combinatie. Hij wil techniek eerst zelfstandig tot volle wasdom laten komen." Maar Van Os weet zeker dat enkele scholen al met deze gedachte in hun achterhoofd naar de leermiddelenmarkt zullen komen. Toch eens kijken of er meer te integreren valt.

Ook techniek is een nieuw vak. Met name voor mavo-havo-VWO, want het beroepsonderwijs kent het al in andere gedaanten. Daarvoor hebben de scholen meer nodig dan alleen lesboeken. Zoals een praktijklokaal en bijbehorende inventaris. Schreurs: "Nog 106 scholen hebben daarvoor geen subsidie aangevraagd, zodat we ervan uit moeten gaan dat die in augustus geen technieklokaal hebben."

Ook verwacht hij dat scholen die wel inventaris hebben besteld nog voor nare verrassingen kunnen komen te staan. "Met veiligheidseisen kan onvoldoende rekening zijn gehouden. Voor solderen op lage spanning heb je andere tafels nodig dan wanneer je 220 Volt gebruikt."

Aan de bevoegdheden van docenten voor techniek schort nog het een en ander. Schreurs: "Wij schatten dat vijfhonderd scholen nog geen bevoegde docent hebben. Nu hoeft dat geen ramp te zijn, want in augustus kan als noodreparatie wel een leraar exacte of beeldende vakken techniek gaan geven. Wat erger is, is dat het op die scholen ontbreekt aan een motor voor techniek. Een nieuw vak heeft zo iemand nodig. Zullen die scholen wel op tijd en op de goede gronden een lesmethode kiezen, om maar eens wat te noemen?"

De situatie bij verzorging is waarschijnlijk vergelijkbaar, veronderstelt coordinator W. Schuringa bij het Christelijk Pedagogisch Studiecentrum. "Verzorging is pas bij de behandeling van de basisvorming in de Kamer door een motie het vijftiende vak geworden. De voorbereidingstijd is dus korter dan voor alle andere vakken." Hij vindt het daarom niet vreemd dat alle grote lokalen nog niet klaar staan en dat nog niet alle docenten bevoegd zijn. Maar hij is optimistisch: "Eerst dacht een leraar biologie misschien verzorging er wel even bij te doen, omdat hij toch immers bij zijn eigen vak ook al seksuele voorlichting geeft. Maar zodra zo iemand de methoden inkijkt zal hij begrijpen, dat er meer bij komt kijken dan de kale voortplanting. En dat gezonde voeding meer inhoudt dan de spijsvertering, zeker als je leerlingen zich elk weekend vol bier laten lopen. Het vak heeft zo'n meerwaarde, dat de leraren zich heus wel laten bijscholen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden