’Leer de Antillianen fatsoen’

Het calvinisme is niet alleen in West-Europa, maar ook in ’de West’ beland. Met matig succes, merkt de Nederlandse predikant Ernst Stutterheim elke dag. Hij ziet een taak voor de kerken op de Antillen: „Mensen moeten God serieus nemen. Dan worden ze fatsoenlijke burgers."

“Op Curaçao is de toestand op geestelijk gebied treurig. De kerkdienst van de Verenigde Protestantse Gemeente in de Fortkerk houdt het midden tussen een modeshow en een sociëteit. Opgedirkte en opgeprikte, van parfum stinkende meisjes proberen elkaar de ogen uit te steken; gezongen wordt er amper, maar gepraat des te meer. Voordat de predikant de zegen heeft uitgesproken, stiefelt men de banken al uit om maar niet in de garderobe te hoeven wachten.”

Bijna honderd jaar geleden schrijft mr. Bastiaan de Gaay Fortman, raadsheer in het Hof van Curaçao, deze kritische regels in het Haagse dagblad De Nederlander. Hij was geschokt over het leven in de kolonie. “Ontucht en overspel zijn aan de orde van de dag. Men liegt maar raak, zelfs onder ede. Politie en justitie hebben niets te vertellen. De arbeidsethos is aller-treurigst, om nog maar te zwijgen van het geestelijk welzijn van de Curaçaoers.’

Is er vandaag de dag veel veranderd ten opzichte van honderd jaar geleden? Ds. Ernst Stutterheim (56), genietend van een Amerikaans ontbijt van spiegeleieren, toast, worstjes en spek op een Caribisch terras, praat graag en neemt geen blad voor de mond.

Na negen dienstjaren bij de Verenigde Protestantse Gemeente op Curaçao wordt hij deze maand, na ook krap een jaar verbonden te zijn geweest aan de Protestantse Gemeente Bonaire, predikant van de Protestantse Kerk op Aruba.

Een reden voor zijn snelle ‘transfer’ naar Aruba: “Ik was helemaal klaar met de kerkenraad van Bonaire: men kwam gemaakte afspraken gewoon niet na, zo kan ik niet werken.” Stutterheim dreigde bovendien een dominee zonder land te worden. “De protestantse predikant op Bonaire is landsambtenaar bij het gouvernement. Het land de Nederlandse Antillen wordt binnenkort opgeheven en Bonaire wordt dan een soort gemeente van Nederland. Mijn positie kwam in de lucht te hangen.”

Ernst Stutterheim lag in een synodaal-gereformeerde wieg in de Haarlemmermeer. Die nestgeur botste met de veel strengere vrijgemaakt-gereformeerde achtergrond van zijn schoonfamilie. “Dat is een van de redenen waarom we in 1975, twee dagen na ons huwelijk, naar Canada zijn geëmigreerd.”

De jonge Stutterheim gaat er in zaken, maar studeerde jarenlang een dag in de week aan een theologische opleiding in Toronto. “Pas in 1989 wist ik me geroepen om full time predikant te worden. Ik heb mijn huis en mijn zaak verkocht en in 1991 haalde ik mijn Master of Divinity.” Hij lacht om deze benaming: “Een calvinist vindt zichzelf juist helemaal niet divine, niet goddelijk!”

In 1999 verhuist hij naar Curaçao en wordt wijkpredikant van de Engelstalige Ebenezer Church van de Verenigde Protestantse Gemeente (VPG). “Ik heb met veel plezier op Curacao gewerkt. Natuurlijk is er veel ten goede veranderd vergeleken bij vroeger. Er zijn toegewijde gelovigen, maar ook onoprechte dingen.” Na verloop van jaren houdt hij zich bijna fulltime bezig met de christelijke identiteit van het protestantse onderwijs op Curaçao.

Ook voor hem was het schrikken op Curaçao: “Veel Antillianen worden verleid door de geest van het narcisme. Veel mensen komen hun afspraken domweg niet na, zelfs een kerkenraad niet. Je verandert helaas niets meer aan huidige generaties. Ontrouw is meer regel dan uitzondering. Ik ben nu 34 jaar getrouwd met Matty en als ik dat op Curaçaose scholen vertelde zag ik de kinderen vreemd kijken.”

“Je krijgt volgens mij maar op één manier goede Antillianen en Arubanen: hen opvoeden, dat is oefenen in goed gedrag en bijbrengen dat ze God serieus moeten nemen. Dan worden het fatsoenlijke mensen. Ik vind christelijk onderwijs daarom heel belangrijk. Dat hoort ook bij de erfenis van Johannes Calvijn. De kerkenraad op Bonaire sprak met mij af dat ik een protestants- christelijke school zou oprichten, maar vond het later niet meer nodig. Hier heeft de kerk gefaald.”

“De seksuele moraal is een enorm probleem. Op Curaçao zaten bysides in de leiding van mijn gemeente, zeg maar: bijvrouwen. Dat kan toch niet! En jonge vrouwen zijn in de ogen van mannen blijkbaar meer waard als ze al een kind hebben. Voor mannen is machismo belangrijk. In Nederland zijn mannen misschien net zo onkuis, maar hier zijn ze er nog trots op ook. En helemaal als ze kinderen hebben bij meer vrouwen. Zo groeien heel veel kinderen op zonder vader. Dat is niet goed voor een samenleving. In mijn ogen ben je pas macho als je ook goed voor die vrouwen en die kinderen kunt zorgen!”

Stutterheim had ook op Bonaire vrijwel geen gezinnen in de kerk. “Nee, de horeca wordt hier niet rijk van huwelijksjubilea.”

Wel ziet hij iets terug van de calvinistische arbeidsethos: “De protestanten op deze eilanden zijn harde werkers. In mijn Ebenezer Church op Curaçao waren veel leden kerkelijk actief naast hun dagelijkse werk.”

Stutterheim sluit niet uit dat zijn steun aan de familie van de vorig jaar op Bonaire vermoorde Marlies van der Kouwe op Aruba opviel. “De veel grotere Arubaanse gemeente van Oranjestad stemde bijna unaniem voor mijn komst. Op Bonaire moesten we zelf voor onderdak zorgen, op Aruba is een royale pastorie op een uitstekende locatie die voor ons wordt opgeknapt. Dat voelt fijn, al zullen we Bonaire missen.”

“Ik kan mij op Aruba als protestantse predikant in een rooms-katholieke wereld onderscheiden door het preken van genade. Mijn vertrouwen is uitsluitend gebaseerd op wat Jezus Christus gedaan heeft en niet op wat ik zelf gedaan heb, zoals je bij rooms-katholieken veel ziet. Je hoort mij niet zeggen dat rooms-katholieken geen christenen zijn, maar ik ben protestants in hart en nieren.

De essentie van het christendom is voor mij de relatie met God en de relatie met de medemens. Het woord liefde is immers alleen van toepassing in een relatie. Dat hoop ik op Aruba waar te maken. Ik ben gereformeerd -dat is gedreven door de leer- in mijn denken, maar charismatisch, -dat is gedreven door de Heilige Geest- in mijn doen!” Lachend: “Gereformeerden weten vaak meer dan ze doen en charismatici doen vaak meer dan ze weten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden