Leenstelsel werkt de verschillen juist weg

Wie tegen maatschappelijke tweedeling is, is vóór dit leenstelsel, betoogt student Niels van den Dungen.

Als ik de onheilspellende opinieartikelen moet geloven, zal het aankomende sociaal leenstelsel de maatschappelijke tweedeling vergroten. Studeren zal weer voor de rijken worden. Voor de armen wordt het onbetaalbaar. Volgens mij werkt het leenstelsel juist bijzonder nivellerend.

Het eerste argument voor deze stelling is dat hogeropgeleiden (wo/hbo) na afstuderen meer verdienen dan de lageropgeleiden. Volgens een CBS-publicatie (2011) was het inkomen van hoogopgeleiden bijna twee keer zo hoog als dat van laagopgeleiden. Een andere CBS-publicatie (2012) toont iets vergelijkbaars: 'Wo'ers hebben een twee keer zo hoog verzamelinkomen als mbo'ers'. Hiermee zijn hogeropgeleiden een stuk draagkrachtiger om een lening te kunnen afbetalen. Het feit dat lageropgeleiden geen studieschuld hebben, is in dit opzicht op te vatten als een forse nivellering. Het besteedbaar inkomen van de hoogopgeleide zal namelijk dankzij het aflossen van de studieschuld dalen.

Wanneer deze hoogopgeleiden na een studie zoveel meer verdienen, waarom zou de rest van de lager opgeleide bevolking dan deze studiefinanciering moeten ophoesten via belastingen? Waarom zou de stratenmaker indirect de studie van de tandheelkundestudent moeten bekostigen? Is een studiefinanciering in dit opzicht juist geen cadeautje van 12.000 euro voor de toekomstige rijken? Lastig uit te leggen, in het licht van maatschappelijke tweedeling.

Het is niet meer dan redelijk om de financieel zwakkere student tegemoet te komen. De aanvullende beurs wordt uitgebreid, de ov-studentenkaart blijft (voor mbo'ers zelfs uitgebreid) bestaan en voor studenten met onvindbare of weigerachtige ouders is er blijvende steun. Vergeleken met de harde lastenverzwaring van het kabinet Rutte-I in de vorm van een langstudeerboete (welke destijds ook voor elke huidige student en deeltijder gold), valt dit bezuinigingsbeleid op in zijn matigheid. De positie van het CDA is lachwekkend en ongeloofwaardig. Eerst studenten opzadelen met onverwachte boetes, maar nu doodleuk meestrijden tegen een leenstelsel.

undefined

Economische logica

Over de grens kijken biedt ook relativering. Vraag eens aan een Engelsman, Ier en Amerikaan wat zij betalen aan collegegeld en wat voor studieschulden zij hebben. Ook moet gezegd dat de echte maatschappelijke tweedeling in de huidige tijd niet meer in rijk of arm zit, maar in laag en hoog opgeleid. Dit is de kern van de boodschap van het prachtige boekje 'Diplomademocratie' (2010). Hoogopgeleiden winnen het op elk terrein van lageropgeleiden: positie op de arbeidsmarkt, invloed op politieke besluitvorming, vertegenwoordiging in openbaar bestuur enzovoort. Zodoende kan van hen meer gevraagd worden. Wie tegen maatschappelijke tweedeling is, is voor dit leenstelsel.

Het enige bezwaar dat ik tegen het leenstelsel heb, is dat het toekomstige wo-studenten dwingt een rendabele studiekeuze te maken. Voor hbo-studenten is dit minder een probleem, aangezien een beroepsopleiding zonder gevraagd beroep absurd zou zijn. Deze economische logica kan voor toekomstige wo-studenten mogelijk betekenen dat opleidingen met een slechter arbeidsmarktperspectief vermeden zullen worden (denk aan de alfastudies).

De ultieme consequentie is het verdwijnen van minder rendabele studies van een universiteit. Men kan vraagtekens plaatsen bij deze economisering van het wetenschappelijk onderwijs, aangezien deze economisering de positie die een universiteit binnen de samenleving heeft onder druk zet. Zodra universiteiten speelballen worden van de economie, lijkt het algemeen vormende en onderzoekende ideaal zijn beste tijd gehad te hebben. Of dat wenselijk is? Ik betwijfel het.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden