Leegstandbeheerders steeds machtiger

Zo'n 27 procent van de kantoorruimte en circa 400.000 woningen in Nederland staan leeg.Beeld ANP XTRA

Beheerders van leegstaande gebouwen in Nederland krijgen steeds meer macht. Dat blijkt uit onderzoek van het weekblad De Groene Amsterdammer en De Onderzoeksredactie. De vraag naar goedkope woonruimte is groot en daar maken antikraakbureaus dankbaar gebruik van. Bewoners zijn nagenoeg rechteloos en de overheid gedoogt.

Er zijn zo'n zeventig antikraakbureaus in Nederland en tienduizenden huurders van antikraakwoningen. Ze wonen met een tijdelijk huurcontract in een onderkomen. Bureaus hanteren soms een opzegtermijn van niet meer dan twee weken. Via schimmige afspraken, onaangekondigde inspecties en betuttelende regels voor bewoners, houden sommige beheerders de macht in handen. En met een keurmerk uit eigen doos houdt de sector de overheid tevreden. De rijksoverheid heeft bovendien zelf zo'n 200 gebouwen bij antikraakorganisaties in beheer, blijkt uit het onderzoek.

De bevolkingsgroepen met de laagste inkomens, die juist stabiliteit nodig hebben, wordt een stabiele woonruimte ontzegd, schrijft De Groene, die rept van een 'schimmige leegstandindustrie': 'De leegstandbeheerders zijn gaan doen waarvoor ooit de woningcorporaties zijn opgericht: huisvesting bieden aan mensen met lage inkomens. Maar in tegenstelling tot huren, is antikraak een onbeschermde, ongereguleerde en onzekere vorm van wonen'. Dat is het risico dat je aangaat, vinden de leegstandbeheerders. Mensen moet zich gewoon goed informeren voordat ze met ons in zee gaan, stellen leegstandbureaus op hun websites.

Waarom kiezen mensen dan voor een tijdelijk huurcontract? De wachttijd voor een huurhuis is in de meeste grote steden abominabel lang; in Amsterdam bijvoorbeeld al zo'n 11 jaar. De komende jaren wordt die wachttijd vermoedelijk alleen maar langer. Dit in tegenstelling tot het aantal leegstaande meters kantoorruimte. Van alle Nederlandse kantoorruimtes staat 27 procent leeg, en ook zijn in ons land 400.000 woningen onbewoond. Dat biedt antikraakbureaus veel mogelijkheden. Antikraak is relatief goedkoop. Daarom kiezen mensen soms liever voor woonruimte met een onzeker contract, dan wachten tot de gemeente met een woonplek komt.

De antikraakbureaus bieden ruimtes aan in oude scholen, leegstaande huizen en bedrijfspanden. Bedrijven, overheden en woningcorporaties trekken graag met ze op. De ruimtes worden door de bewoning namelijk voor nop beveiligd en de vastgoedeigenaren krijgen er nog wat geld voor ook. Wordt de ruimte toch verkocht, opgeknapt of afgebroken, dan hoort de tijdelijke bewoner dat vaak pas kort van te voren en zal hij zijn spullen moeten pakken.

Het is moeilijk om goed inzicht te krijgen in de populariteit van antikraak. De leegstandbeheerders zijn competitief en houden exacte cijfers liever geheim. Zelfs het ministerie van binnenlandse zaken kan geen greep krijgen op de sector. Slecht van 13 van de 70 beheerders kon het ministerie verleden jaar informatie lospeuteren. De rest laat niets los, en is ook niet wettelijk verplicht dat te doen.

Antikraak speelt wel een steeds grotere rol in de woonmarkt. Toen in 2010 kraken verboden werd, maakte het antikraken een stevige doorstart. De VVD en het CDA bejubelden destijds de nieuwe, controleerbare vorm van leegstandorganisatie. Nederland was eindelijk van vogelvrije krakers verlost.

De leegstandorganisaties zijn niet alleen in Nederland gevestigd. Inmiddels zijn er ook leegstandbeheerders, zoals marktleider Camelot, die zich over de landsgrenzen wagen. België, Duitsland, Engeland, Ierland en Frankrijk maakten al kennis met de Nederlandse vinding. De omzet van Camelot verzesvoudigde in enkele jaren tijd.

Abel Heijkamp van de Bond Precaire Woonvormen, komt al enkele jaren op voor de 'huurders zonder rechten'. Privacyschendingen, huisvredebreuk, intimidatie en huisuitzettingen, hij komt het allemaal tegen. 'De uitverkoop van sociale volkshuisvesting', noemt de voorvechter van eerlijk huisvestingsbeleid de situatie. Met antikraak is volgens hem een manier van verhuren ontstaan die buiten de regels en wetten van de huurmarkt opereert.

Om het keurmerk moet hij lachen. Heijkamp zegt in De Groene Amsterdammer: 'De branche stelt haar eigen normen op, de slager keurt zijn eigen vlees. Het is schandalig dat bijna alle woningcorporaties en overheden hieraan meewerken'. In het artikel worden enkele gedupeerden uitgebreid aan het woord gelaten. Onder meer antikraakorganisaties AD Hoc en Camelot krijgen daarbij veel kritiek.

De gedupeerden worden bedreigd met boetes, inspecteurs komen op elk moment van de dag met een eigen sleutel binnen om te checken of afspraken worden nageleefd. Medewerkers van leegstandbeheer komen soms vragen of huurders zwanger zijn, want antikraakhuurders mogen geen kinderen hebben. Ruimtes zijn soms bijna onbewoonbaar, lekkende plafonds moeten bewoners zelf verhelpen en in 2014 werd regelmatig asbest in antikraak woningen aangetroffen. Met macht komt verantwoordelijkheid, de vraag is alleen wie die gaat nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden