Leeghwater dwingt tot afstappen

Een kaarsrechte weg voert een kilometer lang door omgeploegd land. De sloten aan weerszijden zijn vers uitgediept. In de verte lokt een torenspits. Dan verandert plots het landschap. Akkers maken plaats voor grazige weiden vol zwartbonte koeien en lustige schapen, even verderop strijkt een troep ganzen neer. De weg glooit licht en beklimt een krom dijkje. We zijn in de Eilandspolder!

Het scherpe contrast tussen het strak ingepolderde Schermermeer en de grillige vormen van het voormalige Schermereiland is een van de vele attracties van deze fietstocht. Onderweg kom je ogen te kort. Wie kilometers wil maken, zit hier verkeerd; op deze route is het aan te bevelen om geregeld af te stappen en in alle rust te genieten van mooie vergezichten, de weelderige natuur (mede dankzij Staatsbosbeheer en het Noord-Hollands Landschap), molens en lieflijke dorpen.

De Eilandspolder is het hart van 'het land van Leeghwater'. Dit middelste deel van de provincie Noord-Holland was in de dertiende eeuw een veengebied, waarvan de ontgonnen laagtes zich vulden met water uit de Zuiderzee. Zo ontstonden het Schermer-, het Beemster, en het Starnmeer, met in hun midden Schermereiland.

Ondanks de dijk teisterden stormen geregeld het eiland, reden waarom in de zestiende eeuw werd besloten tot het droogmaken van de meren, volgens een plan van Jan Adriaensz Leeghwater. Temidden van de rechthoekige polders bleef het oude land overeind, en dat is nog steeds goed te zien als je vanuit Alkmaar, Purmerend of de Zaanstreek het gebied nadert.

Na het vertrek van station Krommenie fietsen we via industrieterrein Molletjesveer naar West-Knollendam en dan richting Markenbinnen. Dat is al meteen de moeite van het afstappen waard; het dorpje met z'n fraaie groene houten huisjes draagt niet voor niks die naam. Net buiten Markenbinnen ligt een voormalig fort van de Stelling van Amsterdam, dat momenteel in gebruik is bij de brandweer.

We fietsen voort en passeren jachthaven De Woude aan het Alkmaarder Meer, dat, ontkomen aan inpoldering, vooral in trek is bij zeilers. We steken het Noord-Hollands Kanaal over en bereiken een t-splitsing: rechtsaf voert de weg naar Driehuizen, Graft en De Rijp, maar die bewaren we voor later. Linksaf voert richting Alkmaar. Die route volgen we een poosje, en slaan dan een van de kaarsrechte wegen in die leiden naar Zuid-Schermer -stolpboerderijen, een kerk in stijl van de Amsterdamse school, een café ('t Torenerf) en jochies die kastanjes zoeken. Een dorp zoals een dorp moet zijn: landelijk en stil.

De volgende rechte strook asfalt confronteert ons onverhoeds met dat kromme dijkje bij Driehuizen, een juweeltje van schoonheid in zowel landschappelijke als architectonische zin. Je zult hier maar wonen... Als het een beetje wil met de zon kun je net buiten het dorp op een bankje je boterham eten terwijl je uitkijkt over het Hollandse land. Zo is het in vroeger eeuwen vele malen geschilderd en hier snap je direct waarom.

Vanuit Driehuizen fietsen we over de Kopdammerdijk naar Grootschermer -ook niet slecht. Het stadhuis aan het Scheepjeserf dateert van 1639 en de Hervormde kerk er tegenover -herbouwd in 1762- herbergt nog de grote klok met de wijzerplaat richting polder zodat de boeren vanaf het land konden zien hoe laat het was. Bij De Jonge Ruiter kun je kano's huren voor een tochtje door sloten en vaarten.

Van Grootschermer rijden we naar Schermerhorn. Onderweg zien we al een enkele molen, maar net voor Schermerhorn stuiten we op de beroemde driegang van de Wereld Monumentenlijst, die van heinde en verre bekijks trekt. Even afstappen voor een kijkje in de Museummolen uit 1634 is geen straf. Tussen 1634 en 1928 maalden 52 molens continu om de Schermer droog te houden. Nu zijn er nog elf over.

Na de molens trappen we over de dijk langs de Beemsterringvaart richting De Rijp. Dit oude vissersdorp (haring- en walvisvangst) met zijn beschermd dorpsgezicht geeft nog een redelijk goed beeld van hoe er vroeger werd geleefd tussen het veen. De Rijp leent zich prima voor een korte wandeling, al is het ook de moeite waard om even door te fietsen naar het aanpalende Graft.

Vanuit De Rijp fietsen we naar het Verloren Einde, waar in Spijkerboor weer een fort van de Stelling van Amsterdam is te vinden. Bij Spijkerboor wachten we op het pontje dat ons over het Noord-Hollands Kanaal brengt. Daarna voert de weg langs de Knollendammervaart ons terug de Zaanstreek in. Rechts van de vaart (naar West-Knollendam) of links (naar Oost-Knollendam) maakt niet veel verschil. Misschien is het rechts voor fietsers net iets rustiger. Molletjesveer is dan niet ver meer, net zomin als station Krommenie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden