'Leeftijd speelt bij ons geen rol'

Vandaag, op Koninginnedag, wordt Paul Haenen 65 jaar. Zelf is hij niet zo met zijn leeftijd bezig, maar ter gelegenheid van het kroonjaar werd een dvd-box met ruim elf uur 'eigenzinnige' televisie uitgebracht. "Schilders hebben een overzichtstentoonstelling, schrijvers een oeuvre, televisiemakers sinds kort gelukkig het dvd-overzicht."

Jarig zijn op Koninginnedag, hoe is dat eigenlijk?
"Ik heb het altijd leuk gevonden, al kwamen er op die dag nooit veel mensen bij ons in Amsterdam-West over de vloer. Mijn moeder zei altijd dat iedereen de vlag voor mij had uitgehangen. Maar vriendjes en verjaardagsfeestjes - nee. Dat klinkt veel zieliger dan het was, ik ben er eigenlijk nooit zo mee bezig geweest."

Deze Koninginnedag wordt u 65.
"Ja, en daar merk ik niks van. In het werk dat ik doe speelt leeftijd geen rol. Zo'n gekke, kunstmatige grens van 65, die bestaat bij ons niet. Je probeert naarmate je ouder wordt wel wat zorgvuldiger met je tijd om te gaan, niet meer alles tegelijk te willen doen. Wij, mijn partner Dammie van Geest en ik, zouden meer dingen moeten uitbesteden, zoals het uitgeven van ons dvd-tijdschrift 'MargreetDVD', of het runnen van ons theater, het Betty Asfalt Complex. Dat doen we nog steeds allemaal zelf, naast de optredens, het schrijven van columns en het bedenken van programma's."

De kerntaak van Haenen is tegenwoordig - naast de circa honderd optredens per jaar - schrijven, specifiek toneelschrijven. Zijn laatste toneelstuk 'In bed is het fijn toeven' uit 2009 is zo'n typisch Haenen-stuk, waarin de twee mannelijke personages op en rond hun bed discussiëren, praten en ruziën over hún en hét leven. In het Betty Asfalt Complex in Amsterdam werd het een succes. Onder de titel 'Dwelling in bed ain't bad' is het stuk in mei te zien in de Riverside Studios in Londen, waarna acteurs Mike Starink en Jeroen Bos - ook in het echte leven een stel - er mee door Nederland gaan toeren.

Een vervolg op dit toneelstuk is al gemaakt. Op 3 juni gaat 'Wat een heerlijk hete dag' met dezelfde acteurs in première in Amsterdam. Paul Haenen doet zelf de regie.

"Ja, dat regisseren is iets nieuws. Ik heb het voor het eerst gedaan met 'In bed is het fijn toeven'. Door het regisseren leer je je eigen stukken nog beter te doorgronden. Ik wil graag fijne luistertoneelstukken maken. Als je die stukken dan overlaat aan andere regisseurs bestaat de kans dat die iets sensationeels qua mise-en-scène willen doen. Regisseurs zijn bang dat mensen niet kunnen of willen luisteren. Je ziet het tegenwoordig overal. Op televisie zijn steeds vaker gesprekken die lopend gevoerd worden, in journaals geeft iemand wandelend een inleiding op een nieuwsitem. Dat leidt af. Je gaat er minder door luisteren.

"Ik hou van dialogen schrijven. Dat heb ik geleerd in mijn radiotijd en die interesse is altijd gebleven. Ik zag 'Who's afraid of Virgina Woolf' - ook een echt praatstuk - met Ank van der Moer en Han Bentz van den Berg in de jaren '60. Ik heb er ademloos naar zitten kijken. De regie vloeit als het goed is vanzelf voort uit de tekst. Ja, ik wil me nog meer op het schrijven van toneelstukken toeleggen."

Dus toch nog de Harold Pinter van de Lage Landen worden?
"Weet je", zegt Haenen onmiddellijk en enthousiast, "van mijn stuk 'Ontkoppelde hitte', dat ik voor Olga Zuiderhoek schreef, zei Adriaan van Dis dat het vertaald moest worden, omdat het internationale verspreiding verdiende. We hebben dat met 'Een bijzonder prettig vergezicht', gemaakt voor Mary Dresselhuys en Petra Laseur, gedaan, vertaald in het Duits en het Frans, maar zonder resultaat.

"Hier in ons eigen theater kan ik een nieuw stuk een maand nadat het af is al laten opvoeren; de productielijnen zijn kort. Iedereen werkt hier wel op eigen risico, het salaris van de acteurs is afhankelijk van de recette. Eigenlijk doen we het hier dus zoals de regering het wil." Haenen kijkt er ietwat wrang bij.

In wezen verschillen setting en inhoud van 'In bed is het fijn toeven' niet zoveel van de scènes die Emmy Kapoek ('Ik heb het ook niet makkelijk') en Bob Guttering vroeger hadden. Ook die lagen vaak in bed. Op de dvd's zijn een paar hilarische voorbeelden van hun explosieve kibbelscènes opgenomen. Hoe is het eigenlijk met Emmy Kapoek?
"Het spelen van Emmy en Bob was ontzettend leuk, en ik ben vooral blij met juist hún scènes in de dvd-box. Ik speel Emmy en Bob nooit meer. Dat komt ook omdat de man die de grime voor Emmy en Bob deed vorig jaar overleden is. In het theater is het dus uitgesloten dat ik Emmy of haar moeder Raldy speel. Margreet Dolman en dominee Gremdaat, daar doe ik zelf de make-up van, dus die zijn er nog wel.

"Met Emmy en Bob kon je mensen meeslepen in een totaal absurde wereld. Ruzies die uit het niets ontstaan, die zijn het leukst. In 'In bed is het fijn toeven' ontstaan de ruzies tussen de twee jongens uit liefde; niet uit woede, want dat vind ik oninteressant. Dat is ook het leuke aan het regisseren, dat je het er zo kunt laten uitzien. Weet je, klagen of zeuren met enthousiasme, dat is leuk.

"De kunst is om het absurde door kleine foefjes geloofwaardig te maken. In 'Mijn huis uit!' werpt dochter Katja Schuurman haar moeder Nelly Frijda voor de voeten dat die in haar wieg gespuugd heeft. Een baby kan zich zoiets natuurlijk niet herinneren, maar door er een klein zinnetje aan toe te voegen, dat die dochter zich nog precies herinnert welke ketting ma omhad toen ze spuugde, wordt het al iets geloofwaardiger."

Dialogen schrijven deed Haenen al op jonge leeftijd zo blijkt. Oudere broer Tom Haenen is operazanger geworden. Als jongetjes sliepen de broers op één kamer. "Hij ging mij dan iets voorzingen en vroeg dan hoe ik het vond. In mijn dagboek schreef ik dat dan op, maar zoals in een toneelstuk. 'Tom: Wat denk je, zou ik op de radio komen? Paul: Ik denk van wel.' Ook de ruzies die mijn ouders hadden noteerde ik op die manier."

Heeft Haenen, die een enorme fan en kenner is van Frank Sinatra, nooit spijt gehad dat hij niet net als zijn broer een zangcarrière heeft gehad?
"Ik bewonderde Tom wel, hij maakte ook al heel vroeg carrière. Maar zelf zingen? Nee. In 2008 stond ik overigens wel ineens op het operapodium van mijn broer. Ik speelde de spreekrol van cipier Frosch in Strauss' 'Die Fledermaus' bij De Nederlandse Opera. Ik heb nog nooit zo'n gelukkige tijd gehad. Ik ben gewend om met heel weinig mensen te werken, maar daar kreeg ik elke avond een schoon overhemd en werd mijn naam omgeroepen als ik het toneel op moest. Ik heb wel erg getwijfeld of ik het kon, of ik wel sociaal genoeg zou zijn en of ik mijn tekst wel onthouden kon. Maar ik heb het uiteindelijk met groot plezier gedaan, onversterkt net als de zangers. Het was één groot feest.

"Mijn liefde voor Sinatra stamt al uit mijn jeugd. Op mijn eigen radiootje hoorde ik 'I get a kick out of you'. De intensiteit waarmee Sinatra oprechtheid en oplichterij verenigt, dat boeit mij. Als hij zingt 'I am so alone', dan denk je: 'goh, ik geloof hem'. En toch is het oplichterij. Hij confronteert je met jouw problemen. Zijn 'I am not afraid' hielp me enorm toen ik in een depressie zat. Het straalde strijdlust en opgewektheid uit. Dat had ik met Ella Fitzgerald trouwens ook. Als ik haar hoorde dan dacht ik: 'Was mijn moeder maar zo'.

"Het is een belangrijk kenmerk van Amerikaanse nummers, dat ze mensen een hart onder de riem steken. Amerikanen hebben altijd zin om mensen uit de put te halen. Dat zit ook in de karakters van Bert en Ernie in 'Sesamstraat' (Haenen geeft al meer dan vijfendertig jaar stem aan Bert - PvdL). Wij hebben Bert en Ernie een liedje laten zingen met de tekst: 'Maak er wat van // Als je ontevreden bent // Doe er dan wat an'. Margreet Dolman is eigenlijk hetzelfde als ze zingt: 'Volg de weg van je hart'.

Terugkijkend naar al die uren televisie valt op hoe vaak de begrippen 'geluk' en 'gelukkig' langskomen. Margreet Dolmans lied 'Eens was ik bijna gelukkig' is een schoolvoorbeeld, vooral met die woorden 'eens' en 'bijna' in de zin. Waar komt dat toch vandaan, al dat getob, al dat gezoek naar geluk?

"Ik heb daar nooit zo over nagedacht. Ik ben met het personage Margreet Dolman begonnen toen ik met mijn dagboeken stopte. Je karakters zijn je psychiaters. Dolman was nóg eenzamer dan ik, dus dan viel het wel weer mee. Geluk is een thema dat je vanuit huis hebt meegekregen. Mijn moeder was altijd op zoek naar liefde, hunkerde ernaar. Ze had last van straatvrees, maar kwam daar soms overheen. Bij bakker Puro - die had twee kinderen die Puck en Ron heetten - haalde ik eens een slagroomtaart. Toen ik thuiskwam en de doos openging, was de slagroom ingezakt. 'Ga er mee terug', zei mijn moeder, maar dat wilde ik niet. Vanwege onrecht overwon ze dan haar straatvrees en ging terug naar de bakker om woedend te klagen over ingezakte slagroom. Klagen met enthousiasme!

"Ik ben nu 65. Wat geluk betreft kwam voor mij de ommekeer toen ik Dammie ontmoette. Hij is een baken van evenwicht. De woordenwisselingen die Emmy Kapoek en Bob Guttering hebben, die hebben wij nooit. Niet al te vaak, maar eens in de zoveel jaar stel ik de vraag: 'Ben je gelukkig?' En ja, ik ben blij met de dvd's. Schilders hebben een overzichtstentoonstelling, schrijvers een oeuvre, televisiemakers sinds kort gelukkig het dvd-overzicht."

Paul Haenen - Tot nu toe
In de dvd-box 'Paul Haenen - Tot nu toe' zijn korte fragmenten te zien van Haenens eerste televisie-optredens eind jaren zestig. Programma's als 'Waar gebeurd', 'Het gat van Nederland', 'Sonja's goed nieuws show' en 'Sesamstraat' komen langs. Van zijn allereerste eigen programma 'Paul Haenen begint' (1989) is de eerste aflevering compleet te zien. Verder studiogesprekken met mensen als Albert Mol, Sylvia de Leur, Antonie Kamerling en Jeroen Krabbé en de fameuze vensterbankgesprekken met onder meer Hans van Mierlo, Ramses Shaffy, Hans van Manen en Hans Dorrestijn. De woedeuitbarstingen van Margreet Dolman en de overwegingen van dominee Gremdaat ontbreken niet en er zijn veel scènes terug te zien tussen Emmy Kapoek en Bob Guttering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden