Leefstijl gaat zwaarder meetellen in publieke opinie over zorgkosten

Patiënten bij een balie in het Ikazia ZiekenhuisBeeld ANP

De solidariteit in de zorg staat hoog in het vaandel bij Nederlanders. Maar die onderlinge steun vertoont wel barstjes, laat onderzoek zien. Het nieuwe kabinet is dus gewaarschuwd.

Ouderen de rekening presenteren voor het vaker aankloppen bij dokter, fysiotherapeut of ziekenhuis, komt niet in het hoofd op bij de overgrote meerderheid van de bevolking. Dat concludeert Rianne Kloosterman van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in de laatste wetenschappelijke analyse over solidariteit in gezondheidszorg.

Waarschijnlijk omdat men ervan uitgaat zelf ooit op zijn oude dag meer hulp te behoeven. En bovendien is het algemene oordeel dat ouderen er weinig aan kunnen doen dat hun gezondheid zwakker wordt, zegt de onderzoekster. Op die manier kijkt de samenleving overigens ook naar anderen met een zwakke gezondheid. Ze mogen eveneens op sympathie rekenen.

Rokers of zware drinkers
Breed gedragen wordt het principe van inkomenssolidariteit: de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten, signaleert Kloosterman in haar analyse. Sinds de jaren tachtig is de algemene opinie hierover nauwelijks gewijzigd, ondanks de toegenomen kosten van de zorg. Bij de laatste peiling eind 2010 gold nog steeds de opvatting dat mensen met hogere inkomens meer moeten bijdragen dan de lagere inkomens. Ook een aanzienlijk deel van mensen met een hoog inkomen huldigen die mening.

Op basis van deze gegevens lijkt het met het draagvlak voor de kabinetsplannen om de zorgpremie inkomensafhankelijk te maken best goed te zitten. Maar, waarschuwt Kloosterman, het is maar de vraag is of die solidariteit net zo groot blijft als mensen met een laag ziekterisico een groter deel van de almaar stijgende zorgkosten moeten betalen. Gaat het om rokers of zware drinkers, dan ligt de stemming al duidelijk anders. Een groot deel van de Nederlanders vindt dat van mensen met dit onverantwoorde gedrag een hogere zorgpremie mag worden gevraagd.

Waar duidelijk wordt bewezen dat leefstijl invloed op een ziekte heeft (bepaalde vorm van kanker of diabetes bijvoorbeeld), zal dit waarschijnlijk in de toekomst zwaarder meetellen in de publieke opinie over hoe - de hogere - zorgkosten moeten worden verdeeld. Dat is althans de voorspelling van zorgverzekeraars.

Hogere inkomens betalen
Alleen al de stijging van de collectieve zorgkosten, zet de solidariteit onder druk, onderstreepte het Centraal Planbureau (CPB) eind vorig jaar. Het had berekend dat bij ongewijzigd beleid iemand met 32.500 euro per jaar (modaal) in het meest optimistische scenario 35 procent van zijn inkomen kwijt zou zijn aan de zorglasten.

Maar uit diezelfde berekeningen bleek ook dat een hoogopgeleide negen procent van zijn inkomen besteedt aan zorg, terwijl hij 18 procent betaalt. Het zijn vooral de lagere inkomensgroepen en - in minder mate - de middeninkomens die profiteren van de zorg, maakte het Sociaal Cultureel Planbureau de balans op.

In het blad Zorgvisie constateert CPB-onderzoeker Albert van der Horst dat het verschil steeds schever gaat lopen. "Vooral de hoger opgeleiden zullen een steeds groter deel van hun inkomen kwijt zijn, terwijl ze maar beperkt profiteren. Zij betalen feitelijk de zorg voor de lager opgeleiden en de zieken." Is dit vol te houden? Hij vraagt het zich af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden