Review

Le Carré is zijn compassie kwijt

Een angry old man, dat is John le Carré en met elk boek lijkt hij woedender te worden. Op de maatschappij, op de politiek, op de hele wereld. In zijn laatste, 'Absolute Vrienden', lijkt hij bijkans in die woede te stikken en om dat te verhoeden vlucht hij in sarcasme. Op zevenmijlslaarzen sleurt hij ons mee door de recente geschiedenis: een ruïnenlandschap. Zijn hoofdpersoon, Ted Mundy, is een van die onschuldigen die in zijn romans altijd het loodje leggen. Je kunt niet zeggen dat ze ons ten voorbeeld worden gesteld, daarvoor zijn ze te argeloos, te hulpeloos, te verdoold.

Teds vader is een blaaskaak, een oplichter, een notoire leugenaar, net als Le Carré's echte vader. Vandaar dat Ted altijd op zoek is naar een veilig tehuis, eveneens een terugkerend motief in Le Carré's boeken en als we in het begin met hem kennismaken heeft hij zo'n bescheiden schuilhoek gevonden: hij fungeert als gids in een van de kastelen van de krankzinnige koning Ludwig van Beieren en hij woont knus samen met een zachtmoedige gewezen hoer en haar zoon. Maar zijn Mefisto slaapt niet: daar verschijnt, compleet met horrelvoet, Sasha. En Sasha en Ted hebben een lange geschiedenis: zij zijn absolute vrienden. Die vriendschap begint in Berlijn als de Baader-Meinhofgroep daar woedt, houdt in vele woelingen stand en stopt bij het vallen van de vermaledijde Berlijnse muur. Absolute vrienden, ja, maar dat wil wel zeggen dat Ted als trouwe Sint Bernhardshond aan Sasha's zijde waakt en hem niet alleen redt uit het ijs maar ook uit het vuur.

De laatste ontmoeting leidt tot hun beider ondergang. Te zeggen dat Le Carré je meesleept door de geschiedenis is eigenlijk niet juist: hij sleept je mee door de aberraties van de geschiedenis. Want wat bezielde in hemelsnaam niet alleen de RAF maar ook een niet gering deel van de intelligentsia om te geloven in zulke onzin? 'Maak kapot wat jou kapot maakt...' in een tijd dat de arbeidersklasse zich ontwikkelde tot petite bourgeoisie? 'Gij hebt niets anders te verliezen dan uw ketenen' O nee? En de kleurentelevisie, het autootje en de vakantie aan de Spaanse kust dan? Ze zouden wel gek zijn om hun leven te wagen voor een idée fixe. Aan die afgrijselijke muur hebben we min of meer allemaal geloofd, althans dat hij langer zou blijven staan dan hij gestaan heeft. En als je dan bij Le Carré leest over al die machinaties, de kleinzielige machtsgevechten die zoveel zweet , bloed, tranen en mensenlevens hebben gekost... voor niets, voor niets, voor niets. Inderdaad, aberraties... maar je kunt ze niet uitwissen, ze horen voor eens en altijd tot onze geschiedenis.

Alles beschouwende moeten we vaststellen dat Le Carré een magistraal boek heeft geschreven in een magistraal oeuvre. En toch en toch... denk ik altijd even aan zijn eerste. Het was zijn eerste niet eens, het was zijn derde, 'The Spy who came in from the cold'. Dezelfde thematiek en boos was hij altijd. Maar 'The Spy' heeft nog iets, wat zijn latere boeken niet of in veel mindere mate hebben: compassie met het menselijk tekort. Dat hangt als een waas over de woede en maakt die des te navranter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden