Latrelatie of AOW-fraude? Oudere raakt spoor bijster

'Huidige regels leiden tot willekeur'

Huilende ouderen aan de lijn, die bang zijn en zich geïntimideerd voelen. Een man die bij onaangekondigd huisbezoek moet denken aan een inval tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een vrouw die haar kleding verstopt in de kelder van haar vriend met wie ze een latrelatie heeft.

Het is maar een kleine greep uit de honderden ongeruste telefoontjes die de afgelopen tijd binnenkwamen bij de ouderenbond Anbo en de Ouderenombudsman. Ze gaan allemaal over de hogere boetes die de Sociale Verzekeringsbank (SVB) sinds januari dit jaar oplegt bij AOW-fraude (zie kader). En over huisbezoeken van de sociaal rechercheurs van de SVB, die controleren of je als alleenstaande AOW'er niet stiekem samenwoont en dus geen recht hebt op 1023 euro per maand, maar op 707 euro.

Maar wanneer woon je als oudere nu samen? Als je elk een eigen huishouding voert, maar drie keer per week bij je vriend of vriendin slaapt? Als vriendinnen vier keer per week bij elkaar eten, mag dat dan? Af en toe samen boodschappen doen? Voor de buurman zorgen bij ziekte? Als zussen samen op vakantie gaan? Als kennissen een auto delen?

"Veel AOW'ers zijn hier onzeker over en weten niet waar de grens ligt. De voorwaarden voor een gezamenlijke huishouding zijn nog zo onduidelijk, dat mensen die niet bij elkaar wonen zonder dat zij het zelf beseffen toch samenwonen in de zin van de AOW", vertelt Anbo-directeur Liane den Haan. "Met als gevolg: sociaal rechercheurs die opeens aanbellen, beschuldigd worden van fraude, AOW moeten terugbetalen, plus een hoge boete. Dat gaat soms om tienduizenden euro's. En bij meer dan 6000 euro heb je al een strafblad."

De ouderenbond pleit bij staatssecretaris Klijnsma van sociale zaken al langer voor duidelijker regels over samenwonen en de AOW. "De criteria van de SVB zijn boterzacht. Het is niet voor niets dat de rechter vaak wordt ingeschakeld. De jurisprudentie rijst inmiddels de pan uit", zegt Den Haan. De Anbo heeft zijn pleidooi in een petitie gegoten die, ondertekend door ruim 6000 mensen, vandaag wordt aangeboden aan de Kamercommissie voor sociale zaken.

Die heeft twee weken geleden Klijnsma zelf in een brief gevraagd om nog eens te kijken naar de criteria voor samenwonen en de AOW en met mogelijke alternatieven te komen. Dat gebeurde op initiatief van SP-Kamerlid Paul Ulenbelt. Zijn partij probeert de regels van de SVB al jaren op de politieke agenda te krijgen. Deze brief, ondersteund door oppositie én coalitie, is een stapje in die richting, aldus Ulenbelt.

Het probleem met de huidige regels is dat gekeken wordt naar het gedrag van mensen, stelt Ulenbelt. "Wat doe je voor elkaar, heb je samen een auto, ga je samen op vakantie? Dat leidt tot willekeur." De SP pleit voor een simpel, controleerbaar uitgangspunt: "Als alle twee de ouderen een eigen adres en huis hebben en daarvoor huur of hypotheek betalen, dan wonen ze niet samen. Eventueel kijk je ook naar de energierekening."

Den Haan: "De regels moeten objectief en duidelijk zijn. Voor de senioren én voor de SVB. Dan kan het vele gemeenschapsgeld dat huisbezoeken en onderzoeken kosten worden besteed aan de bestrijding van echte fraude."

'Frauderende' AOW'ers
Nederland telt 1.159.844 alleenstaande AOW'ers, dat is een op de drie AOW'ers. Het CBS weet niet hoeveel lattende AOW'ers er zijn in Nederland. Frauderende AOW'ers moeten het te veel ontvangen bedrag terugbetalen en evenveel aan boete. Van de 3,3 miljoen AOW'ers pleegt 1 promille fraude.

Voorbeelden van 'frauderende' AOW'ers die bekend zijn bij de Anbo:

Een vrouw, 65-plus, verhuurt al jaren zakelijk een kamer aan een leeftijdsgenoot. Ze ondertekent een formulier waarin staat: 'wonen al jaren samen'. Dat valt via de rechter niet terug te draaien. Ze is veroordeeld tot 5000 euro boete. Ze moet 400 euro per maand terugbetalen.

Een weduwe zorgt deels voor een bevriende weduwnaar even verderop. Hij heeft hartklachten en ernstige angstaanvallen 's nachts. Zij blijft daar slapen en eet twee keer per week bij hem. Overdag is zij thuis. Zij moeten 41.000 euro terugbetalen aan de SVB.

Een lattend stel viert gezamenlijk vakantie in het vakantiehuisje van de man. Ze krijgen daar huisbezoek van de SVB. Alleen de vrouw is aanwezig. Een rechercheur vraagt haar om een pen en die geeft ze hem. Conclusie: ze weet waar de pen ligt, dus vindt ze haar weg in het huisje, dus wonen de twee samen. Die beslissing is met succes aangevochten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden