Latijns-Amerika wil patent op de waarheid

ISLA MARGARITA - Hoewel de democratie is teruggekeerd in Latijns-Amerika en het gevaar voor staatsgrepen is geweken, hangen er toch weer donkere wolken boven de persvrijheid.

Regeringen van Latijns-Amerikaanse landen zullen zich in de nabije toekomst weer gaan opwerpen als de enige hoeders van waarheid en betrouwbare informatie, als dit weekeinde een document wordt aangenomen op de zevende Iberamerikaanse topconferentie. Hoofdthema van de conferentie, die plaatsvindt op het eiland Isla Margarita, voor de kust van Venezuela, is 'ethiek en democratie'.

Het concept over 'betrouwbare informatie' is afkomstig van de gastheer van de conferentie, president Rafael Caldera van Venezuela. In eigen land heeft hij de laatste dagen al een storm van kritiek over zich heen gekregen. Commentatoren en journalistenorganisaties waarschuwen voor nieuwe vormen van persbreidel onder de paraplu van de democratie. “Alsof een regering zich eigenaar mag noemen van de enige waarheid die bestaat”, fulmineerde commentator Jorge Olavarria. “De enige die zich als zodanig mag opwerpen, is de Heilige Geest.”

Volgens Olavarria is de situatie in zijn land een teken aan de wand voor wat er in heel Latijns-Amerika kan gebeuren. “De presidenten willen het alleenrecht verwerven op de waarheid. Want alleen datgene wat hun regeringen doen is perfect en kan dus niet onderhevig zijn aan kritiek”, aldus Olavarria. Hij laakte ook het gedrag van zijn eigen regering die de ogen sluit voor de activiteiten van de geheime dienst DSIP. “Die paramilitaire organisatie zou de drugsmafia moeten bestrijden. Maar in feite houdt ze zich bezig met het omkopen van journalisten en kranten om leugens te laten verspreiden over journalisten die zich kritisch hebben uitgelaten over de president”.

De vrees voor nieuwe vormen van censuur en beperking van de vrijheid van meningsuiting wordt mede ingegeven door recente gebeurtenissen in Latijns-Amerika. In Peru werd een tv-zender (Canal 2) gesloten na nieuwsuitzendingen waarin scherpe kritiek was geleverd op de handel en wandel van president Fujimori. Bedreigingen van journalisten doen zich dagelijks voor. Sommigen worden vermoord, zoals is gebeurd in Colombia, Guatemala, Argentinië en Mexico. Het laatste slachtoffer was Alejandro Jaramillo (67), eigenaar van het dagblad Diario del Sur in de Colombiaanse stad Pasto.

Hoezeer de waarheid door een regering kan worden gemanipuleerd en kan veranderen in overheidspropaganda, heeft de Venezolaanse minister van informatie, Fernando Luis Egaña, aan de vooravond van de top bewezen. Op een forum van Latijns-Amerikaanse en Spaanse journalisten (een groep die werd aangevuld door enkele in Madrid gestationeerde correspondenten) verdedigde hij het voorstel van Caldera door te benadrukken dat de term 'betrouwbare informatie' afkomstig is uit de Spaanse grondwet. Nog geen etmaal later werd Egaña publiekelijk aan de schandpaal genageld als leugenaar toen was vastgesteld dat de aangehaalde terminologie niet voorkomt in de Spaanse grondwet.

Onderzoek door het dagblad El Nacional heeft inmiddels uitgewezen dat het betreffende voorstel van president Caldera is uitgewerkt door Spaanse, Argentijnse en Venezolaanse leden van de katholieke lekenorganisatie Opus Dei waartoe Egaña ook behoort.

Daarmee is dan ook meteen verklaard waarom de regering-Aznar in Spanje zich steeds meer begint op te werpen als het enige medium dat de waarheid verkondigt. Gisteren nog werden de directeuren van de Spaanse staatszenders van radio en televisie beschuldigd van manipulatie en censuur. Toen centrum-rechts in Spanje vorig voorjaar aan de macht kwam, werd meteen al gewaarschuwd voor de mogelijke invloed van Opus Dei in sectoren van onderwijs en communicatie.

In een gezamenlijke motie van het Iberamerikaanse Centrum van Communicatie en Sociale Studies (waarvan het secretariaat is gevestigd in de Boliviaanse hoofdstad La Paz) en de sectie Spanje van de Associatie van Europese Journalisten is scherp stelling genomen tegen 'elke poging tot het verdraaien van het concept over betrouwbaarheid'.

Regeringen die zich opwerpen als de enigen die het concept over de waarheid kunnen vaststellen 'kunnen rekenen op onze scherpst mogelijke afwijzing', zo zeggen de journalisten in de motie.

De verwachting is dat het voorstel van Caldera - mogelijk iets afgezwakt- dit weekeinde zal worden aangenomen op de Iberamerikaanse top. Fidel Castro zal op voorhand het idee van Caldera ondersteunen want in zijn visie mogen journalisten op Cuba hun werk doen 'conform de normen en regels van het land'. Dat, zo is benadrukt op het journalistenforum, is het voorportaal van totalitair geregeerde regimes die zich nu opwerpen als hoeders van ethiek en democratie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden