Laten we zuinig zijn op Koninginnedag

Ook in Japan zwaait men graag naar de keizerlijke familie (Trouw)

De dramatische gebeurtenissen in Apeldoorn hebben de discussie over het vieren van Koninginnedag in de oude vorm gevoed. En hoe gaat het buitenland eigenlijk met zijn monarchie om?

Koningin Beatrix wandelde vorige week nog door de binnenstad van Groningen, samen met het Zweedse koningspaar. Hoe streng moet de beveiliging dan zijn? Moet het publiek ’in de hekken’? De toeschouwers konden op enkele meters van de staatshoofden komen, vertelt burgemeester Jacques Wallage. Toen hij hoorde van de aanslag in Apeldoorn gingen zijn gedachten terug naar het staatsbezoek van vorige week. „We hebben destijds uitgebreid over de beveiliging gediscussieerd. Kan dit, wat wij doen? Mag dat? Achteraf vond iedereen het fantastisch. Inclusief de gasten.”

Als je puur naar het incident in Apeldoorn kijkt en naar de gevolgen die het kan hebben, zegt Wallage, is de eerste reactie: je mag een lid van het koninklijk huis nooit meer dit risico laten lopen. „Maar je moet het breder beschouwen. Gekroonde hoofden en leiders van een land moeten goed contact hebben met het publiek. Dat is van groot belang. Vervolgens moet je nadenken over de mate van beveiliging. Je kunt verder opschalen, iedere individu checken, zoals in de Verenigde Staten gebeurt. Of fysiek grote afstand scheppen tussen het volk en het staatshoofd. Maar daar moet je heel voorzichtig mee zijn. Er zit nog een grote ruimte tussen een dergelijke extreme beveiliging en Koninginnedag zoals we dat altijd hebben gevierd.”

Direct op de dag van het drama in Apeldoorn trok Bas van der Vlies een sombere conclusie. „Dat deze gebeurtenis gevolgen heeft voor de komende vieringen van Koninginnedag is iedereen duidelijk. Dat is een uiterst vervelend perspectief”, schreef hij in de persverklaring van zijn partij, de SGP.

Een dag later peinst de SGP-leider en nestor van de Tweede Kamer verder over wat nu precies de consequenties zullen zijn voor Koninginnedag 2010, 2011 en verdere jaren. Zeker weet hij het ook niet. „Het zal nooit meer zo onbekommerd zijn. Maar voor de toekomst hangt veel af van dingen die nu nog onderzocht moeten worden. Was het een allerindividueelste daad of zat er meer achter? Is dit een risico dat opnieuw opduikt?”

Van der Vlies is niet alleen zo’n fan van Koninginnedag omdat zijn partij nu eenmaal symbool staat voor de hechte band tussen Nederland en Oranje. De waarde van het feest zit voor hem ook nog in andere dingen: „Het is een dag van samenbinding. Veel verschillen in denken en in rangen en standen vallen dan weg”.

Verwacht hij dat Koninginnedag op 30 april blijft, als straks de nieuwe koning verandering kan aanbrengen in die datum met het litteken van 2009? Van der Vlies: „Volgens mij houdt een groot deel van de bevolking van de 30 april traditie. Ik denk dat er veel redenen zijn om die datum te handhaven”.

De waarde van Koninginnedag als volksfeest en voor de band tussen Nederland en Oranje wordt voluit onderschreven door twee Kamerleden die zelf een politieke afstand houden tot het instituut koningshuis. SP’er Harry van Bommel en GroenLinks-Kamerlid Ineke van Gent zijn allebei lid van het Republikeins Genootschap. En toch zouden zij het betreuren wanneer de Koninginnedagen van de komende jaren in een kramp schieten door het Apeldoorn-incident.

„Het is afschuwelijk, maar we moeten nuchter blijven, nu niet met z’n allen in de stress schieten”, vindt Van Gent. „Nederland moet zich in staat blijven voelen lekker vrij te feesten en het koningshuis moet zich op zo’n dag volop aan het volk blijven vertonen”.

Republikein Van Bommel („Ik hang de vlag altijd uit, want ik hou van folklore.”) verwacht niet dat de feestdag wezenlijk anders zal worden. „De beveiliging zal veranderen, maar de aard van Koninginnedag gelukkig niet. De mensen zullen zeggen: wij laten ons die dag niet afpakken door dit vreselijke incident.” De waarde van de dag? Voor Bommel zit dat in ’het vrije gevoel, dat zich uit in de vrijmarkten.’ Ook hij voorspelt dat uiteindelijk de datum van de dertigste april niet zal worden veranderd.

Michiel Zonnevylle hoopt van harte dat Koninginnedag niet zichtbaar zal veranderen. Want dat de aanslag van eergisteren gevolgen zal hebben, is onvermijdelijk. Zonnevylle, voorzitter van de Bond van Oranjeverenigingen, vindt dat ’we ons niet door zo’n gek van de wijs moeten laten brengen’. „Het concept van deze dag moet in tact blijven. Een open en toegankelijke viering, met de koninklijke familie tussen het publiek. Dat is uniek en mag in deze vorm niet verdwijnen.”

Dat hoeft ook niet verdwijnen, voorspelt Hans van de Sande, massapsycholoog en verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. De mens vergeet snel, zegt hij. „Grote gebeurtenissen, hoe ellendig ook, worden eerst nieuws, dan geschiedenis.” Koninginnedag 2010 kan weer een leuk feest worden. Het had anders geweest, zegt Van de Sande, wanneer de aanslag door een bepaalde organisatie was gepleegd. Alles wijst tot op heden op een daad van een individu, een ’krankzinnige dwaas’. „Er kunnen ook andere gevaarlijke incidenten plaatsvinden. Een ontplofte gasbuis bijvoorbeeld. Je kan je niet tegen alles wapenen. Hoe groot is de kans dat er straks weer een gek door de omheining scheurt? Ik acht die klein.”

Er bestaat geen risicoloze maatschappij, zegt de massapsycholoog. „De wereld is nog nooit zo veilig geweest als nu. Het mag soms best een graadje minder, hoor. Een beetje risico lopen is heel normaal.”

Jacques Wallage hecht veel waarde aan de informele sfeer op Koninginnedag en het nauwe contact tussen de Oranjes en het volk. „Er is altijd een delicate balans rond een Koningshuis in een democratie.” Een erg streng beveiligd feest kan het evenwicht verstoren. Michiel Zonnevylle zegt: „Je ziet dat monarchie mensen bij elkaar brengt. En we hebben al zo weinig dat ons bindt in dit land. Laten we zuinig zijn op Koninginnedag.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden