Laten we vooral lekker blijven doorzeuren

Een van de pijnlijkste affaires van 2009 was zonder twijfel die rond Yale University Press. Niet dat we er hier veel over hebben kunnen lezen. Uw eigen dagblad zweeg in alle talen, en ook in andere kranten was de aandacht schaars. Ten onrechte.

Wat wil het geval? Jytte Klausen, hoogleraar politicologie aan de Brandeis University te Massachusetts, was voornemens bij deze respectabele uitgeverij een studie te publiceren naar de Deense cartoonrellen van februari 2006. Daarin zou ze wetenschappelijk aantonen wat menigeen allang wist: dat de bloedige rellen allerminst spontaan ontstaan, maar zorgvuldig georkestreerd waren. Geen moslim waar ook ter wereld lag wakker van de Mohammed-cartoons – tot een lobby van fundamentalisten ermee de boer op ging.

Voor de goede orde: Jytte Klausen is beslist geen enge, rechtse islamofoob. Integendeel. Ze staat bekend als een keurige, politiek correcte wetenschapper.

Uiteraard wilde ze dat in haar boek de gewraakte spotprenten zouden komen te staan. Daar draaiden de rellen per slot om. Haar redacteur was het met haar eens, maar het universiteitsbestuur aarzelde. Geraadpleegde ’islamdeskundigen’ adviseerden het niet te doen. Veel te gevaarlijk, vonden zij. Yale University gaf hen in augustus gelijk. Zelfs een negentiende-eeuwse gravure van Gustave Doré – waarop de Profeet in Dante’s hel te zien is – ging de bestuurderen bij nader inzien te ver.

Als de auteur werkelijk dapper was geweest, dan had ze haar manuscript natuurlijk onmiddellijk teruggetrokken, en bij een minder angsthazige uitgeverij ondergebracht. Dat deed ze helaas niet. Jytte Klausen ging, zij het tandenknarsend, akkoord met deze absurde ingreep. En zo kwam vorige maand ’The Cartoons That Shook the World’ op de markt – zonder één enkele cartoon.

Het enige lichtpuntje is dat de kwestie maar blijft doorzeuren. Eind november bijvoorbeeld verscheen een Statement of Principle, ondertekend door twintig organisaties – van de American Association of University Professors tot de International Publishers Association. Daarin roepen zij Yale University op tot bezinning. Als een academisch instituut van zoveel statuur, schrijven zij, het nodig vindt om wetenschappelijk werk aan te passen vanwege de theoretische mogelijkheid dat het ergens ter wereld geweld kan oproepen „dan legitimeert het censuur en zaait het serieuze twijfel aan zijn en onze inzet voor de vrijheid van meningsuiting in het algemeen en de academische vrijheid in het bijzonder”.

Grote, maar ware woorden. En de affaire kreeg nóg een staartje. Twee weken geleden publiceerde Index on Censorship een vraaggesprek met Jytte Klausen. Dit Britse instituut staat sinds 1972 fier op de bres voor het vrije woord. Het voerde in het verleden campagne voor Russische dissidenten, bedreigde schrijvers als Salman Rushdie, verdrukte Chinese dichters, vervolgde journalisten. Nu besloot de board of trustees evenwel de Deense cartoons niet af te drukken bij het interview – uit angst, jawel, voor boze reacties. Alleen bestuurslid Kenan Malik nam openlijk afstand van dit meerderheidsbesluit. De vraag rijst, schreef hij, wat Index on censorship doet als zich een nieuwe censuurzaak aandient. Hoe kun je anderen nog met een zuiver geweten bekritiseren vanwege beslissingen die je zelf ook hebt genomen, en om precies dezelfde reden?

Al met al is de affaire het zoveelste slapende succesje voor de religieuze malloten van deze wereld. Het bizarre is immers dat zij rustig achterover kunnen leunen. De goedbedoelende westerling doet dure verworvenheden geheel vrijwillig in de uitverkoop, zelfs als nog niemand er in de verste verte om heeft gevraagd.

Laten we daar, ook in het nieuwe jaar, vooral lekker over blijven doorzeuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden