Laten salafisten het afweten in de strijd tegen extremisme?

De salafistische imam Fawaz Jneid. Beeld anp
De salafistische imam Fawaz Jneid.Beeld anp

Ultra-orthodoxe imams moeten zich meer roeren in het debat over extremisme. Dat doen ze nu nauwelijks, vindt Ibrahim Wijbenga van het Amsterdamse strategisch netwerk radicalisering en polarisatie. De jongerenwerker roept hen al enige tijd op zich krachtig uit te spreken tegen strijdgroepen als IS. Antropoloog en onderzoeker Martijn de Koning (Universiteit van Amsterdam) is sceptisch.

Ibrahim Wijbenga: imams, laat je niet marginaliseren
"De orthodoxe imams van ons land moeten zich eens achter de oren krabben. Talloze bekeerlingen en andere jonge moslims lopen in de armen van marginale extremistische types. Zij prediken net als veel van die imams het salafisme, een van de meest fundamentalistische stromingen van de soennitische islam. Maar de verschillen tussen de imams en de extremisten zijn belangrijk.

'Reguliere' salafisten zoals de hen zijn religieus en politiek uiterst conservatief, maar prediken geen gewelddadige jihad in Syrië. Jihadgangers en hun sympathisanten doen dat wel. De meeste salafistische imams storen zich daaraan, maar laten hun ongenoegen nauwelijks blijken. Heel onverstandig, want daardoor laten ze het speelveld aan de extremisten. Zij halen voortdurend het nieuws en zijn volop actief op het web en sociale media.

Orthodoxe moslims die op zoek gaan naar preken en theologische pamfletten, komen al snel uit op extremistische websites. Kijk maar naar het platform De Ware Religie, dat werd bestierd door de Haagse dertiger Azzedine Choukoud, alias Abou Moussa. Inmiddels heeft de politie Moussa in de kraag gevat en is de site niet meer actief, maar in de maanden daarvoor kon die wel uitgroeien tot de bekendste islamitische website van het land.

Moussa en een paar geestverwanten werden zo de stem van jihadistisch Nederland. Ondertussen blijft het vanuit de 'gematigde' salafistische hoek helemaal stil. Salafisten verliezen invloed, maar lijken niet van plan om daar iets tegen te doen.

Waarom wijzen ze er niet voortdurend op dat types als Moussa geen theologische achtergrond hebben? Dat de jihadisten qua kennis ver achterblijven bij gerespecteerde geestelijken als zijzelf? In orthodoxe kringen is theologisch gezag erg belangrijk. De imams hebben het, maar doen er weinig mee. De politie heeft laatst bewezen dat het niet onmogelijk is om extremisten een toontje lager te laten zingen. Sinds de arrestatie van Moussa en het nauwlettend volgen van extremisten houden velen zich gedeisd. Imams zouden aan die aan die repliek moeten bijdragen.

Een van hun zwakste punten is hun taal. Een deel van de jihadgangers bestaat uit autochtone bekeerlingen, uit mannen en vrouwen die alleen Nederlands spreken. De meeste imams spreken alleen Arabisch. Types als Abou Moussa en andere jihadisten maken daar handig gebruik van; zij schrijven hun pamfletten in het Nederlands.

Een van de bekendste salafistische moskeeën, de Haagse As-Soennah, plaatste dit jaar slechts twee verklaringen op haar jongerensite. Daar in sprak imam Rachid Nafi zich krachtig uit tegen IS. Een goed begin, maar nog wel erg magertjes. Salafistische moskeeën worden regelmatig bezocht door jihadisten. Mannen die naar Syrië en Irak zijn afgereisd, hebben daar theologische lessen gevolgd. Als je weet dat je wordt omgeven door zulke types, moet je voortdurend duidelijk maken dat geweld niet deugt."

Martijn de Koning: imams spreken zich wel degelijk uit
"Dat salafistische imams zich niet tegen IS uitspreken is een mythe. Imams als Nafi, maar ook in de Utrechter Suhayb Salam, maakten al vanaf het begin van de strijd in Syrië duidelijk dat ze gekant waren tegen deelname. Dat deden ze vooral in preken, al verschenen die preken ook online. In orthodoxe kringen komt die boodschap wel degelijk aan. Ik hoor regelmatig over imams die zich negatief over IS uitlaten.

Hetzelfde geldt voor extremistische groepen als Sharia4Holland en Sharia4Belgium. Salafisten waren de eersten die hen veroordeelden. Kennelijk bereiken die boodschappen de buitenwereld niet. Dat is, hoe vervelend ook, niet iets dat we de imams kunnen aanrekenen.

Het klopt dat de meesten Arabisch spreken en dat hun bereik daardoor beperkt is, maar tegelijk moeten we ons afvragen of radicale jongeren de boodschap wel zouden horen als die Nederlands was. Wat moeten imams doen: een opiniestuk in Trouw schrijven? Aanschuiven bij Jeroen Pauw? Daar bereik je radicalen niet mee.

Jihadisten vallen op. Daardoor lijkt het alsof ze vreedzame geluiden overstemmen. Waar het vooral aan ontbreekt, is een gecoördineerd, gezamenlijk tegengeluid. Dat zou stevig genoeg kunnen zijn om de jihadisten in de marge te drukken. In zekere zin is dat al een beetje gebeurd. Met het verdwijnen van De Ware Religie verplaatste de jihadistische discussie zich naar sociale media. Daar is het minder zichtbaar, maar ook minder grijpbaar. Ik weet niet of dat een vooruitgang is.

Marginalisering van jihadisten door salafisten zie ik niet snel gebeuren. De salafistische wereld is sterk verdeeld, zowel op religieus als politiek vlak. Imams zijn vaak elkaars concurrenten en staan niet bekend om hun behoefte aan samenwerking.

Ook moeten we niet vergeten dat veel salafistische imams een eigen agenda hebben. De meesten zijn tegen IS, maar dragen het verzet tegen Assad wel een warm hart toe. Voor strijdgroepen als het Nusra Front bespeur ik wel degelijk sympathie. Daarom zorgen ze dat ze erg specifiek zijn in hun afkeuren van geweld. Salafisten zijn op hun hoede. Ze willen niet in een hoek belanden waar ze zich niet thuisvoelen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden