'Laten rijke gemeenten de armere adopteren'

DRIEBERGEN - In Kongo, waar hij van 1951 tot 1959 als zendingspredikant werkte, raakte ds. H.A. van Til (1930) ervan doordrongen hoe belangrijk geldwerving is voor het voortbestaan van een kerkelijke gemeenschap. Hij bouwde daar niet alleen met eigen handen een kerk, maar hielp de gemeente ook zelfstandig te worden. ,,Dat kan alleen als een kerk ook financieel op eigen benen staat.'' Van Til zei daarom onmiddellijk 'ja', toen hem in 1991 werd gevraagd voorzitter te worden van de Interkerkelijke en secretaris van de Hervormde (inmiddels Sow) Commissie Geldwerving. Deze week nam hij van beide functies afscheid.

Van onze redactie religie & filosofie

,,De hervormde commissie geldwerving was de eerste fondsenwerver vanuit de kerken. De synode kreeg steeds meer klachten van kerkenraden bij wie het water door geldgebrek aan de lippen stond. Onder het motto 'Trouw moet blijken' werd in 1972 voor het eerst een landelijk georganiseerde geldwerfactie gehouden voor het plaatselijke hervormde kerkenwerk. Later gingen andere kerken meedoen: de gereformeerden, luthersen, remonstranten, doopsgezinden, oud-katholieken en ook de rooms-katholieken. Zo ontstond de actie 'Kerkbalans'.''

Van Til is er trots op ,,tien jaar lang bezig te zijn geweest als 'krullenjongen' voor een nationale actie.'' De opbrengsten -zo'n 900 miljoen gulden per jaar- mochten er dan ook zeker wezen, maar het meest is Van Til onder de indruk geraakt van al die duizenden vrijwilligers, die jaar in jaar uit voor Kerkbalans langs de deuren gaan. ,,Dat vrijwilligerswerk is een teken van het leven in de kerk.''

Zijn streven om de magische grens van één miljard gulden te passeren mag dan niet zijn gehaald, toch is de kerk wél de grootste fondsenwerver van dit land gebleken, zegt hij met gepaste trots. ,,Van elke gulden die een gezin besteedt voor een goed doel, gaat 43 cent naar de kerk.''

Van Til moet er niet aan denken hoeveel kerkelijke gemeenten in de afgelopen dertig jaar kopje onder zouden zijn gegaan, zonder de tussenkomst van Kerkbalans. Toch is er geen reden voor onbegrensd optimisme. De inkomsten mogen dan de afgelopen tien jaar gestaag gestegen zijn, sinds 1996 houdt de stijging van Kerkbalans de inflatie niet meer bij. Maar de predikanten moeten hun tractement betaald krijgen en de koster en de organist doen hun werk evenmin voor niets.

Ook het onderhoud van, soms monumentale, kerkgebouwen, de inrichting, de verwarming, het orgel, de koffie, het kerkblad, kortom het gehele plaatselijke kerkenwerk is wat de financiering betreft afhankelijk van de opbrengsten van Kerkbalans.

Los van dit inflatieverhaal kan de geldwerving bovendien danig in de knel raken als gevolg van 'geintjes' op lokaal vlak, zoals Van Til de soms hooglopende conflicten in gemeenten noemt. ,,Strijd tussen predikanten en kerkenraden en schandalen, ook op seksueel vlak, hebben bijna altijd een negatieve invloed op het geefgedrag van de kerkleden. Onderhuids speelt er dikwijls veel, zeker ook als gevolg van het Samen-op-wegproces, waardoor het enorm moeilijk is om plaatselijk de zaak financieel op orde te houden. Mensen vragen zich bijvoorbeeld af welke van de plaatselijke hervormde en gereformeerde kerken straks de Sow-kerk zal worden. Wanneer ze vrezen dat hun 'eigen' kerk in dit fusieproces zal sneuvelen, kan dat invloed hebben op hun bereidheid (veel) geld te geven voor het plaatselijke kerkenwerk. Ook in gemeenten waar de predikantsplaats vacant is, kun je er met permissie donder op zeggen dat er minder wordt gegeven, omdat het kerkenwerk noodgedwongen voor een groot deel stilligt.''

Toch zijn er ook altijd nog gemeenten, met name in de meer orthodoxe hoek, die jaarlijks zoveel geld bij elkaar krijgen, dat ze niet eens weten wat ze ermee moeten doen.

,,Op een classicale vergadering heb ik de afgevaardigde van zo'n gemeente eens het idee aan de hand gedaan een noodlijdende gemeente te adopteren,'' vertelt Van Til. Helaas was antwoord dat hij in dat bewuste geval kreeg -'Als het Woord goed verkondigd wordt, komt het geld vanzelf'- niet erg bemoedigend. Wat Van Til er overigens niet van weerhoudt dit 'Foster Parentsplan voor de kerken' bij zijn afscheid hartelijk aan te bevelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden