Déjà VuOorlogsveteranen

Late faam voor de laatste helden van de Grote Oorlog

Oorlogsveteraan Tom Moore, gisteren honderd jaar geworden.Beeld EPA

Miljoenen veteranen van de twee wereldoorlogen in de twintigste eeuw pakten na alle wapengekletter hun normale levens weer op. Ze probeerden het in elk geval. De meesten van hen bleven volstrekt anoniem.

Een enkeling werd op hoog­bejaarde leeftijd alsnog een beroemdheid. Gisteren vierde veteraan Tom Moore, pas bevorderd tot kolonel, zijn honderdste verjaardag. Kort daarvoor leerde de wereld hem kennen als de man die wandelend met zijn looprek miljoenen ponden ophaalde voor de nationale gezondheidszorg, de NHS. Inmiddels staat bovendien zijn versie van ‘You never walk alone’ op nummer één in de Britse hitparade.

Van Claude Choules verscheen in 2009 de autobiografie ‘The last of the last’. Twee jaar later was hij de laatste van Groot Brittannië’s ­veteranen uit de Eerste Wereldoorlog die kwam te overlijden. Choules werd 110.

Door te liegen over zijn leeftijd was hij op zijn veertiende in dienst gekomen bij de marine. Na zijn opleiding diende hij in het laatste jaar van de Eerste Wereldoorlog voor de kust van Schotland. Hij was onder meer getuige van de overgave van de Duitse vloot. Tijdens het ­interbellum belandde Choules in Australië, waar hij nooit meer wegging. Gedurende de Tweede Wereldoorlog maakte hij deel uit van de marine van zijn nieuwe vaderland.

Afspraak om de vijand niet te doden

De laatste Britse soldaat die de gruwelen van de loopgraven meemaakte, stierf al in 2009, 111 jaar oud. De gevechten rond het Belgische Ieper maakten blijvende indruk op Harry Patch. Ter plekke maakte hij met medesoldaten al de afspraak om de vijand bij voorkeur niet te doden. Ze zouden op de ­benen richten. In september 1917 werden ze zelf geraakt door een granaat. Drie van Patch’ kameraden lieten het leven. Zelf raakte hij gewond in zijn onderbuik.

Patch werd na de Eerste Wereldoorlog loodgieter. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was hij te oud om zijn land nog actief te dienen. In plaats daarvan werkte hij als onderhoudsmonteur op een Amerikaanse basis in Groot-Brittannië.

De herinneringen aan de hel van Ieper raakte hij nooit meer kwijt. Elke flits, zelfs het licht van het openen van een koelkast, kon hem te veel zijn. Patch sloot zich rond herdenkingsdata het liefst op. Praten over zijn oorlogservaringen lukte de man, die drie vrouwen en twee zonen overleefde, pas een beetje na zijn honderdste.

De Britse schrijver en documentairemaker Richard van Emden mocht zijn verhaal optekenen. Het verscheen in 2005 in het boek ‘Britain’s last Tommies. Final memories from soldiers of the 1914-1918 War in their own words’.

Getrouwd met een spoorwegemployé

De laatste Britse oorlogsveteraan die overleed, was een vrouw. Florence Green was zeventien, toen ze in september 1918 ging werken voor de Royal Air Force. Ze had vliegangst, maar dat gaf niet. Green leverde slag aan het thuisfront. Ze ging in de bediening in de officierskantine op twee bases in Engeland. ‘Hoffelijke heren’ voorzag ze van hun natje en hun droogje, vertelde ze in een van de spaarzame interviews aan het einde van haar leven. De officieren hadden haar nooit lastiggevallen. Met een paar van hen ging Green op date. Maar ze trouwde na de oorlog een spoorwegemployé.

Greens luchtmachtloopbaan was te kort en te onopvallend om in vroeger jaren veel aandacht te krijgen. Pas door het bereiken van een zeer hoge leeftijd liep ze in het oog. Geen reden voor haar om op te scheppen. Ook haar ouderdom vond de ‘late ontdekking’ niet per se exceptioneel. Hoe het voelde om 110 te worden, vroeg iemand Green op haar 110de verjaardag. “Niet heel anders dan 109”, antwoordde ze. Green stierf in februari 2012, bijna 112 jaar oud, in een rusthuis in King’s Lynn, Norfolk.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Lees ook:

Oorlogsfilm ‘They shall not grow old’ kleurt het bloed rood en de modder bruin

Hoe was het voor een gewone jongen om infanteriesoldaat te zijn tijdens de Eerste Wereldoorlog? Om dag en nacht in de loopgraven te liggen, met luizen in je haren en ratten in je broekspijpen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden