LASTIGE VRAGEN (Jiri Kylian)

Had u liever tot een andere natie behoord?

Ziet u graag omheiningen?

Ik werk dagelijks met beperkingen. De muziek die ik gebruik respecteer ik, als choreograaf werk ik met dansers, voor wie ik me verantwoordelijk voel. Dat is beperkend maar tegelijkertijd verrijkend. Dansers zijn kwetsbaar. Hun mentale en fysieke evenwicht is mijn verantwoordelijkheid. Sinds de zelfmoord van één van mijn danseressen ben ik meer psycholoog geworden. Ik verwijt mezelf dat ik de signalen die zij gaf destijds niet kon herleiden. Dansers kijken de hele dag in de spiegel, met een zeer kritische blik. Naar hun te grote neus, naar hun ogen die de verkeerde kleur hebben of naar de te hoekige schouders. Ik overdrijf, maar het lichaam is hun instrument. Daarmee moet ik als leider voorzichtig omspringen.

Bent u bang voor de dood?

Al mijn baletten gaan over dood en liefde. De twee mysteries van het leven. In de dans probeer ik het onzichtbare zichtbaar te maken. De wegen die ik de laatste jaren kies, brengen me steeds dichter bij een vertrek, bij de dood. In vroegere balletten liet ik de dansers, danseressen in golvende rokken, op de dansvloer ten prooi vallen aan heftige emoties veroorzaakt door een afscheid, de dood of een verliefdheid. Nu zijn mijn balletten abstracter en Spartaanser. Ik gebruik minder lyrische muziek van middeneuropese componisten. Rokken zijn heel sierlijk maar ze zijn onberekenbaar in een ballet, je kunt nooit abrupt stoppen. De muziek die ik tegenwoordig kies, bijvoorbeeld componisten van de Weense school, vragen nauwsluitende kostuums. Consequent stel ik nu de vraag wat écht noodzakelijk is voor een helder resultaat. In Praag op de academie, leerde ik alles wat niet essentiëel is weg te laten. Dat streven speelt de laatste tijd een grotere rol. Het heeft misschien met leeftijd te maken, we komen allemaal dichter bij de dood.

Wat beschouwt u als vrouwelijk?

In mijn Bella figura dansen mannen in rokken en vrouwen topless. Vrouwen hebben mannelijke, en mannen vrouwelijke eigenschappen. Ik hou van het vrouwelijke element. Maar wat is het? Iets kwetsbaars? Ik kan me nauwelijks voorstellen dat een vrouw in de lucht een geweer leegschiet, zoals mannen nu in Albanië doen. Misschien hebben vrouwen een soort wijsheid, beschaving, waarvan mannen kunnen leren.

Wat beschouwt u als verraad?

Podiumdansen kan iemands diepste gevoelens verraden, ook al zou iemand iets willen verbergen, dan kan dat niet. Dansen kent geen geheimen. Iemand die danst, kan niet liegen. Dans is een vreemde bezigheid. Wanneer is een beweging functioneel en waar wordt het dans? Om die vage grens gaat het. Dansen is nergens voor nodig, maar het is één van de aspecten die een mens tot mens maakt. Wat maakt een beweging of een uitdrukking bijzonder en hoe haakt deze zich vast in het lichaam en in de ratio.

Heeft u vrienden onder de doden?

Duizenden. Sterker nog, zonder hen zou ik niet kunnen bestaan. Ik denk aan componisten, schrijvers en schilders. Aan Janaçek, Martinu, Schubert, Tsjaikovsky, Steve Reich, Michael Torke. Ik zou ze graag willen zien, Bach bijvoorbeeld. Ik zou worden overdonderd door zijn genialiteit en me nietig voelen. Ik heb hem altijd aanbeden maar ik heb niet de illusie dat ik zijn muziek in dans kan portretteren. Ik zou hem eenvoudigweg met zijn verjaardag feliciteren, 21 maart, ook mijn geboortedag. Maar Mozart is ook zo'n buitengewoon getalenteerde componist, net zoals Anton Webern, een contemporaine componist. Kafka, Beckett en Giotto zijn ook mijn geliefden. Ik ben heel ecclectisch in mijn liefdes.

Wat vervult u van hoop? De natuur, de kunst, de wetenschap of de geschiedenis der mensheid?

Kunst is de belangrijkste vorm van communicatie in de wereld. Kunstenaars hebben een plicht als politici elkaar niet meer begrijpen. Netanjahoe en Arafat, een goed voorbeeld van archetypische rivalen, zullen het tot hun dood oneens zijn. Boeken en opera's zijn geschikt voor politieke stellingname. Bij dans en muziek is dat moeilijk. Als ik een ballet zou moeten maken over de toestand in de wereld, denk aan Albanië, Algerije, Joegoslavië, zou ik alle dansers een granaat en een machinegeweer geven. En dan met z'n allen het theater opblazen. Mensen kunnen veel leren maar ik hoop nog steeds dat ze écht iets zullen leren en ophouden met elkaar te doden. Maar mijn hoop is hopeloos.

Hoe rechtvaardigt u uw rijkdom?

Ik ben de omstandigheden die mij hierheen hebben gebracht, om te beginnen bij mijn vlucht in 1968 uit Praag, naar Stuttgart, bijna dankbaar. Toen ik onlangs m'n vijftigste verjaardag in Praag vierde, vroegen vrienden hoe het ging. Ik zei, en dat klinkt daar genant 'ik voel me geweldig'. Deze woorden wekken argwaan in een stad met een communistisch verleden omdat mensen die zich 'geweldig' voelen vast op slinkse wijze een goede positie hebben weten te verwerven. Dus iemand die daar zegt zich geweldig te voelen, moet quite a basterd zijn.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden