LASTIGE VRAGEN (Antoine Bodar)

Zou u het zonder vrienden willen kunnen stellen? Vrienden zijn het grootste geschenk in het ondermaanse. Zij zijn welwillend en mild, staan open en bieden geborgenheid. Zij zijn in hun raadgeving discreet, in hun vermaning liefdevol, in hun berisping oprecht, in hun genegenheid onafhankelijk. Zij zoeken de ander in zichzelf en herkennen zichzelf in de ander. Zo is vriendschap de spiegel, waarin vrienden elkaar aankijken en tot nadenken stemmen. De ene ziet in de blik van de ander hoe het hem gaat, wat hem beweegt. Zijn gezicht spreekt, al houdt hij zijn gemoedsgesteldheid verborgen.

MAX FRISCH

De wijze, waarop hij spreekt, is meerzeggend dan hetgeen hij onder woorden brengt. De ene is als de ander. Vriendschap blijft altijd. Verdwijnt zij toch, dan is zij nooit echt geweest. Vriendschap vraagt om trouw. Alleen trouw waarborgt duurzaamheid. Voor een trouwe vriend bestaat geen prijs. Zijn waarde is niet te betalen, schrijft Jezus Sirach: de vriend is een sterke burcht. Vriendschap vraagt om fijngevoeligheid. Ontbreekt deze, dan is aan de vriendschap haar mooiste sieraad ontnomen, zegt Cicero; alles in vriendschap is heilig, ongedwongen, echt. Vriendschap kent geen hoogmoed, alleen dienstbaarheid. Echte en eeuwige vriendschap begint in de tijdelijkheid, maar wordt in de eeuwigheid volledig. Het een zijn van hart wordt hier nagestreefd, daar voltooid. Ten slotte leidt alle vriendschap naar Christus. Op de trap van de liefde, zo leert Aelred van Rievaulx, kan de vriend opgaan tot de omhelzing van Christus Zelf.

Hoopt u op een hiernamaals?

Ik hoop niet op het hiernamaals, zoals sommigen die een garantie afsluiten bij de verzekeringsmaatschappij of anderen die een lot kopen voor de nationale trekking. Het hiernamaals en het hiernumaals zijn op elkaar betrokken; want het leven hier en nu spiegelt zich in het leven hier en na - het is hetzelfde leven. Tijdelijkheid heeft deel aan eeuwigheid.

Christenen en humanisten delen de verantwoordelijkheid omtrent de waardigheid van de mens. In beide levensovertuigingen geeft de mens zich rekenschap, kent hij taken en plichten. Wil hij vrede en verdraagzaamheid stichten. Geloof, dat alleen is gebaseerd op beloning in het hiernamaals, blijft klein en schraal. Hoop, op een dergelijk geloof gegrondvest, blijft kinderachtig en angstig. Iemand, die louter zo gelooft, zou in de verantwoordelijkheidsleer mogen gaan bij de humanist, terwijl hij zich evengoed gedragen weet door de Heer, de Barmhartigheid en de Troost van allen.

Christenen mogen uitzien naar het eeuwige leven, maar zij behoeven zich daarvan geen voorstelling te maken. Zij wachten maar af en zullen wel zien. Zij betrachten eenvoudigweg de liefde - jegens God, de Liefde Zelf en het initiatief van elke liefde, en door Hem jegens alle mensen en al hetgeen de mens in de wereld is toevertrouwd. Voor het overige geven zij zich over aan God. In het uitzien naar Hem doemt van zelf de eeuwigheid op, de hemel, dat wil zeggen het zijn bij de Heer. Hoop is zo de onwankelbare verwachting van het eens mogen delen in Gods heerlijkheid. Zij is het gevolg van Gods genade waarop de mens ingaat en waarnaar hij leeft. Zij, die Gods naam kennen, mogen op Hem hopen, zegt de psalmist. Is iemand in lijden, hij bidde: is hij verheugd, hij zinge een lofzang. Raadgeving van Jacobus. Veel vermag het krachtdadig gebed van een rechtvaardige. De gelovige verlangt ernaar God te zien. Ga in de binnenkamer van uw hart en zoek Hem en zeg tot Hem: Ik zoek Uw aanschijn: Uw aanschijn, Heer, verlang ik te zien. Anselmus van Canterbury spreekt dit Godsverlangen zo uit: Heer, Gij zijt mijn God en mijn Heer, maar nooit heb ik U gezien. Ik ben geschapen om U te aanschouwen, maar ik heb nog niet bereikt waartoe ik ben geschapen. Leer mij U te zoeken, maar toon U ook aan wie U zoekt. Want ik kan U niet zoeken, als Gij mij niet onderricht, U niet vinden, als Gij U niet toont. Laat mij verlangend naar U zoeken, zoekend naar U verlangen. Laat mij beminnend U vinden, vindend U beminnen.

Bent u bang voor de dood en sinds welk levensjaar?

Naar mijn eigen inzicht heb ik altijd met de dood geleefd, altijd over de dood gemijmerd. Ik kan mij niet herinneren ooit bang voor de dood te zijn geweest. Een zeker doodsverlangen is mij van kindsafaan eigen, meen ik.

Zou u liever dood willen zijn of nog een tijdje willen leven als een gezond dier? En als welk dier?

In mijn kinderjaren hadden wij thuis een poes, met wie ik goede maten was. Zodra de poes mij te voorschijn zag komen, sprong hij op en begroette mij aanhankelijk. De poes was fris en verzorgd, elegant en onafhankelijk. Hij genoot van zijn rust en zag het mensengebeuren aan. Wij begrepen elkaar. Zou ik als poes hebben willen leven? Misschien als Tom Poes. Maar waarschijnlijk was ik toch te veel een misdienaar. In de wintermaanden klommen de mussen op het balkon - zo klein en koud, zo piepend en bedrijvig. Ik benijdde de vogeltjes niet, maar was misschien wel graag een van hen geweest. Vrolijk vliegen zij vrij overal heen. En had Franciscus hen niet toegesproken?

Wil ik liever sterven of hier verder leven? Het maakt mij niet uit. Zou ik mogen kiezen, persoonlijk zou ik er geen bezwaar tegen hebben dood te gaan. Ik zou wel opzien tegen een slopende ziekte en ik zou mij niet aanmelden voor een plotselinge dood. Het doen van de wil van God is mij genoeg. Ik hoop dat steeds zo te ervaren, ook als het leven meer verdriet geeft dan vreugde. Ik ben priester van de Heer en daardoor voor de mensen. Ik wil wel naar de Heer en zie de dood als laatste poort naar Hem, als nieuwe geboorte waarin dit leven wordt veranderd, niet opgeheven. Maar ik ben priester voor de mensen, niet voor mijzelf. Ik moet dus voorzichtig zijn en onderweg blijven.

De Advent herinnert aan de definitieve Advent op het einde der tijden, maar ook van de persoonlijke dood, wanneer het Godsverlangen tot voleinding komt. Hoe veel keren zal ik nog zingen: “Rorate caeli desuper et nubes pluant Iustum” (“Dauwt hemelen uit den hoge en wolken regent de Gerechte”)? Hoe veel reiniging zal nog nodig zijn?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden