TAAL

Lanterfanten: ooit een typerende bezigheid van bedelaars en vagebonden

Beeld anp

Afgelopen week figureerde het werkwoord lanterfanten in deze krant. Het is een fraai klinkend woord, dat ook weleens in de zangerige variant lanterfanteren wordt aangetroffen.

Vast staat dat lanterfanten (nietsdoen, luieren) in de zestiende eeuw is afgeleid van lanterfant, dat net als toen nog altijd 'luiaard' betekent. Het Nederlands heeft veel namen voor dit menstype, variërend van prozaïsche woorden als nietsdoener tot sprekende termen als baliekluiver, kringetjesspuwer en straatslijper.

Over de herkomst van lanterfant bestaat wel wat onduidelijkheid. Houdt het woord verband met het oud-Franse werkwoord lanterner: zijn tijd verdoen of iemand voor de gek houden? Is het laatste deel van lanterfant misschien het oude woord fant, waarmee tot in de zeventiende eeuw landlopers werden aangeduid, zoals in 'eene ordonnantie' uit 1568 'tegen de bedelaars, fanten en fantinnen' in het Zeeuwse Reimerswaal? In dat geval is het laatste deel van lanterfant terug te voeren op het Italiaanse woord fante, iemand uit het voetvolk, een infanterist dus, maar ook wel een persoon van lage komaf.

Volgens de Etymologiebank is de verklaring van lanterfant door de zestiende-eeuwse etymoloog Kiliaan echter het meest aannemelijk. Kiliaan beschouwde landtrefant als een vervorming van de samenstelling landtrou-wandt. Het tweede deel is via via terug te voeren op het oud-Franse woord truant (vagebond), dat ook voorkomt in de herkomstgeschiedenis van ons woord trawant (handlanger) en van de historische persoonsnaam truwant (vagebond).

Grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Heeft u een taalvraag? Mail deze naar tdb@taalbank.nl.

Lees hier meer afleveringen van de taalrubriek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden