Langzaam wennen aan losser leven

In Zeeland, een dorp in de Amerikaanse staat Michigan, gaat iedereen naar de kerk. Het gezin Waalkes bezoekt de 'moderne' dienst. Met muziek, dans en een voorganger zonder das.

Het was bij het zomerhuisje van de familie Waalkes (spreek uit Waol-kies) aan Lake Michigan vorige week. Zoon Oscar was aan het spelen en kwam thuis met het volgende verhaal: zijn speelvriendje ging niet naar de kerk op zondag. Nooit. En ook al moppert Oscar (7) elke zondagochtend als hij zich moet haasten voor de dienst van half elf, dit vond hij toch wel vreemd.

Vader Philip friemelt aan zijn piepschuim drinkbeker en vraagt zich af: "Wat zeg je tegen zo'n kind? 'Dit is de norm, wij gaan naar de kerk?' Het was de eerste keer dat Oscar iemand tegenkwam die niet op zondag naar de kerk ging."

Oscar woont met zijn familie (moeder Annica, vader Philip, zus Amelia van 13 en broer Jack van 9) in het dorpje Zeeland in de Amerikaanse staat Michigan. In Zeeland gaat iedereen naar de kerk. Dertien goed gevulde kerken zijn er, in het dorp met iets meer dan vijfduizend inwoners. De eerste kerk stamt uit 1847, toen de Nederlander Jannes van der Luijster met vijfhonderd Nederlandse volgelingen de oversteek maakte van Goes in Zeeland naar de Verenigde Staten. Ze vertrokken uit Nederland omdat ze de gereformeerde kerk daar te gematigd vonden. Eigenlijk was Van der Luijster op weg naar het plaatsje Pella in de staat Iowa. Maar hij ging voor anker aan Lake Michigan, en bleef daar. Hij stichtte tien kilometer landinwaarts de First Reformed Church aan East Church Street. Hij en zijn volgelingen noemden het dorp Zeeland.

De First Reformed Church is een van de meer conservatieve gereformeerde kerken van het dorp en valt onder de Reformed Church in America (RCA). De kerk is traditioneel gezind en volgt in grote lijnen de leer van Calvijn; maar anders dan hij voorschreef (de kinderdoop), worden gelovigen op oudere leeftijd gedoopt in Lake Michigan. Er zijn drie zondagdiensten en leden houden van een strikte zondagsheiliging.

Annica Waalkes (41), werkzaam als huisarts in het ziekenhuis van Zeeland, keek dan ook raar op toen 'pastor Tom' van de First Reformed Church naast de traditionele dienst onlangs een hedendaagse dienst toevoegde aan het repertoire. "Ik ben opgegroeid met traditionele muziek: in de kerk heerste kalmte. Als bezoeker zat je stil en ging je na de dienst naar huis om de Bijbel te lezen."

Nu is dat anders. In het moderne gebouw bezoekt Waalkes met haar gezin de 'moderne' dienst. Een band speelt, mensen klappen en gooien hun handen in de lucht.

De traditionele dienst is er ook nog steeds in Zeeland. Op zondagochtend om half negen zitten de banken van de kerk aan Church Street bijna vol. Overheersende kleur: grijs. In iedere bank wel een Zeelander met een gehoorapparaat. In de gang staan behoorlijk wat rollators. Hier en daar ligt een wandelstok op de grond. De voorganger draagt een das en een gestreken overhemd. Hij praat over kleinkinderen, die wel eens misbruik van een grootouder kunnen maken. Op een groot scherm zijn de teksten mee te lezen van traditionele kerkliederen, het lettertype is extra groot.

Honderdtwintig minuten later gaat het er heel anders aan toe. Annica Waalkes en haar gezin wonen drie deuren verderop, ze zijn te voet naar de kerk gekomen. De kinderen dragen vrolijke zomerkleding, alledrie een korte broek. Annica heeft voor de dienst een rok aangedaan. Ze zitten redelijk vooraan in de banken. "De kinderen hebben allemaal de leeftijd bereikt dat ze het anderhalf uur volhouden in de kerk." Kinderen en volwassenen, gehuld in slippers en bermuda's, lopen tijdens de dienst kriskras door de kerk.

Oscar hangt tegen zijn vader aan, hij kijkt wat verveeld naar de spotjes aan het plafond en pulkt aan zijn tenen. De lichtspotjes veranderen van kleur als de muziek begint. Een vijfkoppige band speelt op luid volume, de gitarist en de drummer spelen allebei een solo. Kerkgangers gaan staan en wiegen mee in de maat van de muziek. De sfeer wordt steeds losser. Voorganger Tom heeft zijn das af gedaan.

Net als veel stellen in de kerkbanken van Zeeland, leerden Annica en Philip elkaar kennen op Hope College, een christelijke hogeschool in buurstad Holland. Ze wilden allebei medicijnen studeren. Om zich een torenhoge studieschuld te besparen, lieten ze hun opleiding betalen door het Amerikaanse leger. Het leger verlangt als tegenprestatie dat elke afgestudeerde Amerikaanse medicus mee naar het buitenland gaat om te assisteren. Huisarts Philip (41) kwam terecht in Bosnië, Annica werd vier maanden na de geboorte van haar derde kind, Oscar, naar Irak gestuurd.

Acht maanden verbleef de jonge moeder in Irak, kinderloos. Acht maanden vroeg Annica zich af: 'Waarom heeft God dit van me gevraagd?' In Irak verzorgde ze als arts geen Amerikaanse gewonden, maar Irakezen die in de gevangenis zaten. Haar lip trilt als ze erover vertelt. "Dat maakte het nog erger. Ik verzorgde de vijand", vertelt ze aan een tafel in de ontmoetingsruimte van de kerk.

Philip, thuis met drie piepjonge kinderen en zijn schoonmoeder, zegt dat hij berustte in de situatie. "Dit was onderdeel van de afspraak met het Amerikaanse leger. Mijn geloof was sterker dan ooit. Ik heb nooit gedacht, geen seconde, dat haar iets zou overkomen."

Het antwoord op de vraag waarom God dit van haar vroeg heeft Annica nog niet gekregen. Ze keerde terug naar huis, waar haar eenjarige kind haar niet herkende. Ze weet zeker dat haar geloof in de toekomst met een antwoord komt. Tot die tijd wacht ze rustig af.

Collega's uit het leger vroegen zich in Irak wel eens af of er wel een God bestond, zo erbarmelijk was de situatie waarin ze zich bevonden. Annica heeft dat nooit gehad. Haar geloof in God is rotsvast. Ze keerde terug naar de VS en wist zekerder dan ooit: dit gevoel gun ik mijn kinderen ook.

Dochter Amelia heeft daarom laatst geloofsbelijdenis gedaan in de kerk. Op het podium vertelde ze in de microfoon dat ze haar leven schenkt aan God. Na afloop ging de familie Waalkes met de grootouders lunchen in een restaurant. Iets dat in de rest van Amerika bij gereformeerde gelovigen gebruikelijk is: aan lange tafels urenlang buiten de deur eten en samenzijn met familie en vrienden. Dat vinden Philip en Annica Waalkes iets te uitbundig. Ook voor hen is de zondag een moment om samen te eten, maar dan wel thuis aan de keukentafel. "De sabbat is een serieus moment. Je geeft je tijd aan de Heer." Al zal het stel niet ontkennen dat van een spirituele rust in huis soms geen sprake is. "Zondagsrust met drie kinderen die voortdurend naar het klimrek in de tuin loeren? Geen doen."

Na de eerste keer dat ze op zondag toch buiten de deur hadden geluncht, lag vader Philip 's avonds in bed en dacht: 'Niemand is gestraft of gestorven omdat we zijn gaan lunchen.' Langzaam, vertelt hij, begint hij te wennen aan dit soort momenten in zijn leven. 'Lossere momenten', noemt hij ze.

Maar toen een dominee uit het nabije Holland onlangs het gemeentehuis bezette omdat de gemeenteraad weigerde de antidiscriminatiewetten uit te breiden (de dominee wil dat de gemeente een bepaling opneemt tegen discriminatie van homo's, transgenders en transseksuelen), vond Philip Waalkes dat te ver gaan.

Hij en zijn vrouw zien homoseksualiteit als een zonde. "Ik probeer niet te oordelen", zegt Philip. Annica: "Maar in de Bijbel staat dat een huwelijk een afspraak is tussen man, vrouw en God. Er staat ook dat een huwelijk tussen twee mannen of twee vrouwen een zonde is."

Philip vertelt na de dienst op de veranda van zijn huis: "In mijn familie is een man getrouwd met een man. Zelf ben ik ook niet perfect, ik heb andere zonden. Ik zie mijn neef en ik houd van hem. Ik hoop dat ik hem straks in de hemel ontmoet. Onze kinderen worden aan hem blootgesteld, ik vind dat niet erg. Ze mogen niet oordelen. Dat is een conservatieve waarde die veel belangrijker is dan welke andere regel dan ook."

Zeer kleine stroming
De Reformed Church in America, waartoe de familie Waalkes behoort, heeft in de VS en Canada samen 250.000 leden. Het is daarmee een zeer kleine stroming in het religieuze landschap in de VS.

Volgens een peiling van de American Religious Identification Survey (ARIS), rekent tachtig procent van de Amerikanen zich tot een christelijke geloofsstroming. 92 procent van de bevolking gelooft in God.

Ongeveer de helft van de 305 miljoen inwoners van de VS is protestant. Protestanten in Amerika zijn onder te verdelen in een hoofdstroom met daarnaast een evangelicale stroming. Kerken die bij die hoofdstroming zijn aangesloten zijn bijvoorbeeld de lutherse kerk, de methodistenkerk en de presbyteriaanse kerk. De laatste jaren zijn veel leden van de meer gematigde protestantse kerken overgestapt naar behoudender evangelische kerken.

Tegelijkertijd, schreef columnist van The New York Times en conservatief katholiek Ross Douthat onlangs, trekken gematigde protestanten juist naar links, waar een Oprah Winfrey-achtige spiritualiteit in zwang is. Waar het christendom Amerikanen voorheen verenigde, schrijft Douthat, drijft het hen nu uiteen.

De protestantse hoofdstroom heeft de laatste dertig jaar in de VS tien miljoen leden verloren. Volgens sommigen bestaat er over dertig jaar helemaal geen gematigd christendom meer in de VS.

Niettemin blijft het geloof een belangrijke rol spelen in de Amerikaanse samenleving, ook in verkiezingstijd. Mede op basis van hun geloof identificeren kiezers zich met een kandidaat. Politici, en ook president Obama, zullen daarom altijd iedere speech afsluiten met: 'God zegene dit land en God zegene de inwoners van de Verenigde Staten.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden