Tennis

Langzaam verdwijnt het taboe rond de mentale gezondheid van de proftennisser

De Griek Stefanos Tsitsipas.Beeld ANP

Het veeleisende, soms eenzame bestaan kan voor proftennissers verworden tot een geestelijke uitputtingsslag. Het taboe rond mentale gezondheid lijkt langzaamaan wel te verdwijnen.

De verbetenheid in de gelaatsuitdrukking van Stefanos Tsitsipas (21) op de led-boarding bij de ingang van Ahoy spreekt duidelijke taal. Het vuistje, de tanden op elkaar geklemd, de samengetrokken ogen schreeuwen oeverloos zelfvertrouwen uit.

De realiteit is minder rechtlijnig. Een roerig jaar noopte de Griek weer te leren genieten van zijn bestaan als proftennisser. Het evenwicht was zoek, en het jonge tennistalent balanceerde op de rand van een burn-out. 2019 slokte Tsitsipas, die donderdag Rotterdam in de tweede ronde moest verlaten, mentaal en fysiek op: 28 toernooien en 79 wedstrijden tikte hij aan.

Complexloos en bedachtzaam deed hij zijn verhaal op de persconferentie voor het toernooi. “Burn-out, dat is een mengelmoes van factoren. De vele wedstrijden, stress, je doelen willen bereiken. Ik vroeg teveel van mezelf. De verwachtingen lagen te hoog.” 

Dat ‘overtrainen’, vertelt sportpsycholoog Rico Schuijers, heeft vaak met onzekerheid te maken. “De gedachte: ‘ik moet trainen, anders word ik niet beter’, gaat vaak gepaard met psychologische processen als depressie en somberheid. De accu raakt gewoon op.”

Taboe rond mentale gezondheid verdampt

Het veeleisende, soms eenzame bestaan kan voor tennissers een mentale uitputtingsslag betekenen. Het taboe rond mentale gezondheid lijkt zachtjes aan te verdampen. Het gebeurde weleens dat Ruijers sporters op het hart moest drukken dat hij hun mentale behandeling stil zou houden.

De openbaarheid van de topsport, doet sommige atleten huiveren. “Het zijn vastgeroeste waarden in de topsport: hard werken, mentale hardheid en discipline. Er is wel een verandering gaande. De vraag is tegenwoordig niet meer héb jij mentale training gehad, maar bij wie? Voorheen werd het gezien als zwaktebod. Steeds meer sporters beseffen dat lichaam en geest één is. Men is introspectiever.”

De kinderkreetjes – “Tsi-tsi-pas, Tsi-tsi-pas” – uit de nok van de Ahoy brengen de Griek dinsdag weinig soelaas. TsiTsipas oogt gejaagd en worstelt met zichzelf in de eerste set tegen de Pool Hubert Hukacz. De oerkreten die hij tijdens het duel slaakt, zijn een blijk van onvrede over zijn slordige spel.

“Het was een ongewone start”, zegt hij in de catacomben na de verrassende winst in zijn openingsduel. “Ik was best nerveus. Ik zocht een manier om mezelf te kalmeren. Die mentale dialoog met mezelf werkte uiteindelijk, ik was weer herboren. Mijn vechtlust deed al het werk.”

Afkicken van tennis

Zo’n toernooi, zegt hij, daar is heel wat mentale intensiteit, zenuwen en druk mee gemoeid. “Eenmaal uit het toernooi, voel je je een normaal persoon. Gek, want eigenlijk ben je dat niet. Je reist heel het jaar door, je speelt zo veel toernooien. Het is een woelig leven, dat totaal verschilt van dat van doodnormale mensen. Je weet ook nooit wat nog komen zal. Mentaal is dat best intens. Het is een vreemd gevoel, om van tennis af te kicken. ”

Een dag eerder stond op dezelfde plek Andreij Roeblev met de handen in de zij de pers te woord. Hij had net van de Georgiër Basilashvili gewonnen. Rusteloosheid, dat is naar naar eigen zeggen eigenlijk zijn grootste tegenstander. Ook hij kende een stressvol 2019. Voor hem is mentale gesteldheid altijd een probleem geweest. “Iedereen heeft ze, die demonen. Het speelt in je hoofd, het gaat malen.”

Federer, Nadal en Djokovic. Het zijn volgens psycholoog Ruijers de lichtende voorbeelden van mentaal sterke figuren. “Hun gedachtengang is zo ingesteld dat het tennis geen negatieve energie kost. Die weerbaarheid krijg je door mentale training. Je leert focussen, visualiseren, energie beheren, je gedachten sturen en realistische doelen stellen.”

Moeilijk positief te blijven

Een polsblessure hield Roeblev vorig jaar een tijdje van de tennisbaan. De voorgeschreven rust en de stap terug boden de jonge Rus de mogelijkheid om de spanning in zijn hoofd aan te pakken.“Op het trainingsveld vond ik rust, werd ik kalmer. Door hervonden motivatie en ritme kreeg ik het vertrouwen om weer op hoog niveau te wedijveren. Als stukjes van een klein legomannetje kwam alles plots weer samen.”

Mentale gezondheid is geen exclusief tennisprobleem, zegt Roeblev, in alle individuele sporten sta je er alleen voor. “Een vormdip is dan een grotere worsteling. De wetenschap dat je toch overeind moet blijven, maakt het moeilijk om positief te blijven. Je twijfelt sneller, raakt boos of gefrustreerd. Teamsporten zijn anders: teamgenoten kunnen je nog over dat dode punt heen helpen.” 

Tsitsipas gaat zijn instelling dit jaar aanpassen om een nieuwe burn-out te voorkomen. Hij wil tennis minder als een baan, meer als een spel zien.“Ik zal nieuwe formules moeten uitproberen. Soms moet je gewoon loskomen, en van het spelletje genieten. Jezelf niet altijd automatisch 100 procent geven élk punt opnieuw.”

Lees ook:

‘Rotterdam’ moet alweer verder zonder verbleekte Nederlandse tennissers

Haase verloor in Ahoy. Het Nederlandse mannentennis is op zoek naar een sleutelfiguur. Kan Griekspoor dat zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden