Langzaam draait Trump de klok terug

Beeld AP

Op zijn belastinghervorming na kreeg Trump nog geen nieuwe wetgeving van de grond. Hoe staat het met zijn aangekondigde regels tegen immigranten? Hoe met zijn optreden tegen criminelen? En zijn klimaatsouplesse?

Bijna was het eerste jaar van zijn presidentschap voor Donald Trump roemloos geëindigd. Op het nippertje kon hij vorige week zijn handtekening zetten onder het eerste grote wetgevende project van hem en zijn partij, de belastinghervorming.

Veel andere verkiezingsbeloften leden schipbreuk door onenigheid onder de Republikeinen - de afschaffing van Obamacare - of stuitten op bezwaren van rechters - het inreisverbod voor moslims, dat transformeerde tot een inreisverbod voor inwoners van een paar landen.

Maar een presidentschap is meer dan het aangenomen krijgen van opzienbarende wetten. Op allerlei gebieden zet de president de toon, zo niet een stempel. Langzaam maar zeker, zeggen zijn critici, draait Trump de klok terug. Langzaam maar zeker, zo geloven zijn aanhangers, maakt hij Amerika weer groots.

Maar bracht hij werkelijk verandering?

1 Milieu: industrie krijgt meer greep op onderzoek

In november werden 21 wetenschappers uit de adviesraad van milieu-agentschap EPA gezet. Volgens de door Donald Trump benoemde nieuwe directeur, Scott Pruitt, werd hun onderzoek soms gefinancierd door EPA, en dat zou tot belangenverstrengeling leiden. Hun opvolgers verkeerden niet in die positie: hun onderzoek wordt gefinancierd door de industrie.

Het is een ontwikkeling die Adam Beitman het ergste doet verwachten voor volgend jaar. Hij is de woordvoerder op het kantoor in Washington van de Sierra Club, een 125 jaar oude vereniging van natuurliefhebbers, met drie miljoen leden. De Sierra Club werd ongeveer tegelijk geboren met het systeem van nationale parken in de VS. Oprichter John Muir bepleitte met succes die status voor Yosemite in Californië. Dit jaar viel er ook op dat gebied een tegenvaller te noteren: de Sierra Club lobbyde tevergeefs tegen de verkleining door de regering-Trump van het door president Barack Obama ingestelde nationale park Bears Ears Monument in Utah.

Toch is de balans van 2017 niet zo slecht als je zou denken, zegt Beitman. "Natuurlijk heeft Trump een ongekende serie aanvallen gepleegd op de wetenschap, op het milieu-agentschap EPA, op alles wat te maken heeft met klimaatverandering. Maar we zien een even sterke reactie waar staten en steden het stokje hebben overgenomen. Beloften van Californië, van steden in het hele land, om naar 100 procent schone energie te gaan."

De milieumacht van de federale regering is beperkt. Dat zie je volgens Beitman in de steenkoolsector. "Sinds de verkiezingen is van alweer 25 kolencentrales de sluiting aan gekondigd. Veel van dat beleid is nu eenmaal lokaal beleid. En de prijs van duurzame energie daalt snel. Windenergie groeit ook in de plaatsen die vertegenwoordigd worden door de ergste klimaatontkenners, zoals Texas en de staat van EPA-directeur Scott Pruitt, Oklahoma."

De landelijke macht die Trump wel heeft op milieugebied, is geconcentreerd in de EPA, en die is wel degelijk aan de slag gegaan. "Het verlenen van de vergunning voor de Keystone-pijpleiding bijvoorbeeld. En het afschaffen van de nieuwe regel dat bij het afgraven van bergen voor steenkool het afval op een zekere afstand van een waterloop moet blijven."

Komend jaar komt er nog veel meer onheil bij. "Ze zullen doen wat ze kunnen om hun bondgenoten in het bedrijfsleven ter wille te zijn, en wij gaan daar heel lang de gevolgen van ondervinden."

2 Strafrecht: de verdachte krijgt weer de volle laag

Geen land ter wereld sluit zo veel van zijn burgers op als Amerika. En als het aan president Trump en zijn minister van justitie Jeff Sessions ligt, worden het er nog meer.

"Zowel president Trump als zijn minister van justitie ziet hard optreden tegen misdaad als de weg naar meer veiligheid", zegt Kara Gotsch. "Sessions verkondigt overal dat de misdaad aan het toenemen is. Nu gebeurt dat ook, in sommige steden, maar landelijk is dat helemaal niet de trend."

Het aantal gevangenen - alles bij elkaar zitten er zo'n 2,3 miljoen Amerikanen achter de tralies - daalde de laatste jaren juist een beetje, vertelt Gotsch, directeur strategie van het Sentencing Project, dat ijvert voor een milder strafrecht.

Die daling ging in 2017 nog door, ondanks de gespierde taal uit Washington. "Op het niveau van de staten zien we nog veel gebeuren op het gebied van strafrechthervorming, en zelfs in het Congres hebben beide partijen er belangstelling voor." Strafrechthervorming vereist eigenlijk wetgeving. Voor sommige misdrijven moeten rechters nu een hoge minimumstraf geven. Wel kan in zo'n geval de aanklager voor een mildere uitkomst zorgen, door te kiezen voor een minder ernstig delict. De regering-Obama moedigde dat aan, maar onder Trump krijgt de verdachte weer de volle laag.

Gotsch: "Van Sessions kwam de instructie dat aanklagers voor de zwaarste aanklachten moeten gaan en de hoogste straffen eisen. Maar dat was in mei, dus er is nog niet genoeg tijd geweest om daar echt effect van te zien."

Daar komt nog bij dat in de VS bij een nieuwe regering ook nieuwe aanklagers horen, maar het ministerie van justitie was niet erg vlot met het voordragen daarvan. "De mensen die er nu werken, zijn gewend aan een moderner beleid. Die knop zet je niet zomaar om. Maar voor volgend jaar verwachten we toch een toename van het aantal gevangenen."

Die tegenslag zal tijdelijk zijn, hoopt ze. "Ik denk dat we over de afgelopen jaren een goed fundament hebben gelegd, niet alleen bij Congresleden, maar ook bij het publiek. Dat begrijpt dat we geen wereldkampioen mensen opsluiten moeten zijn, dat het ons niet veiliger maakt. Wat we nu zien, is het gedachtengoed van twintig jaar geleden. Ik denk dat de president en de minister aan de verkeerde kant van de geschiedenis staan."

3 Immigranten: weg na soms wel twintig jaar

Nog twee maanden en dan breekt voor honderdduizenden 'Dreamers' het uur van de waarheid aan. Deze jongeren die door hun ouders illegaal naar de VS werden meegenomen en zich geen leven in Mexico of Guatemala kunnen voorstellen, kregen van de regering-Obama een tijdelijke status. Ze konden studeren en werken zonder angst voor uitzetting. De regering-Trump wil dat niet meer verlengen en heeft het Congres tot maart de tijd gegeven om dat in een wet te regelen.

En er zijn nog meer groepen die hun status zien wegvallen. Inwoners van Haïti, die tijdelijk mochten blijven vanwege de aardbeving van 2010, moeten vertrekken. Een soortgelijke regeling voor inwoners van Honduras en El Salvador wordt misschien volgend jaar ingetrokken. "Dat treft dan mensen die hier al twintig jaar legaal verblijven en werken", zegt Susan Roche.

Roche is directeur van het Immigrant Legal Advocacy Project in de staat Maine. Daar kunnen immigranten advies krijgen van eigen juristen of een van de 160 advocaten in Maine die zich gratis ter beschikking stellen.

Een van de duidelijkste gevolgen van het aantreden van Trump is angst, zegt Roche. "Mensen zijn bevreesd en verward. Ze durven niet te reizen, zich niet te melden om een legale status aan te vragen. Zelfs mensen die tot Amerikaan genaturaliseerd zijn, komen bij ons met zorgen."

Niet al die zorgen zijn terecht. "Je rechten ben je niet zomaar kwijt. Maar er is wel een ander vervolgingsbeleid voor illegalen. De immigratiepolitie concentreert zich niet meer op misdadigers. Als je verblijfsvergunning is verlopen, kun je worden opgepakt en vastgezet, terwijl je vroeger dan de kans kreeg het in orde te maken."

4 Regelgeving: streep door Obama-wetten

Regels zijn dodelijk voor de werkgelegenheid, zei Trump tijdens de campagne. Ze smoren de economie. Driekwart van alles wat de Amerikaanse overheid aan voorschriften bedacht heeft, zou hij afschaffen.

Met die kwalificaties is Cary Coglianese het niet eens. De hoogleraar aan de Universiteit van Pennsylvania, directeur van een onderzoeksprogramma naar regulering, denkt dat de meeste voorschriften van de overheid nuttig zijn, en dat de economie er helemaal niet zoveel onder te lijden heeft.

En een grote schoonmaak heeft hij het afgelopen jaar in ieder geval niet zien gebeuren. Dat komt doordat een president niet zomaar een rode streep door een regel kan zetten.

Neem het klimaatbeleid: "Het afschaffen van het Clean Power Plan, over de uitstoot van energiecentrales, is alleen nog maar voorgesteld, daar is een hele procedure voor. En we hebben wel aangekondigd dat we uit het akkoord van Parijs gaan, maar we zijn er nog niet uit."

Concrete veranderingen zijn er natuurlijk ook wel. Een regel van de regering-Obama die overwerkbeloning garandeerde voor grote groepen werknemers werd weer ingetrokken.

"Dat is wel een thema: als Obama het heeft ingevoerd, dan schaffen ze het af", zegt Coglianese. "Een hogere gedachte zit daar niet achter, het is politiek: de aanhang van Trump was erg ongelukkig met de regering-Obama. Ongewoon is het ook niet, meer presidenten hebben dat gedaan. Al voert hij het wel erg ver door."

De vreugde van Trumps aanhangers kan van korte duur zijn. "Als Trump bijvoorbeeld in 2020 verslagen wordt, komt er in 2021 een Democraat aan de macht en die voert al die afgeschafte regels weer in. En snel ook: er is al veel werk in gestoken, de studies zijn gedaan. En zo pingpongen we heen en weer. Dat zei ik ook al toen Obama een 'regelgevingpresident' werd, bij gebrek aan medewerking van het Congres. Tenzij je in dit land een wet aanneemt, kun je eigenlijk geen blijvende verandering brengen."

Lees ook: Wordt 2018 het jaar van Mike Pence?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden