Opinie

Langstudeerboete is helemaal niet nodig

Demonstratie tegen bezuinigingen in het onderwijs. Beeld ANP

Het academisch jaar staat op het punt van beginnen. Toch is de zomer verre van rustig geweest. Staatssecretaris Halbe Zijlstra (onderwijs) had in zijn strategische agenda voor het hoger onderwijs een duidelijke boodschap: de lat moet omhoog, meer uitdaging en selectie.

Het Nederlandse universitaire onderwijs moet tot het beste van de wereld behoren. Ook het studietempo moet omhoog: langstudeerders moeten vanaf 2012 fors meer collegegeld gaan betalen.

Uit onderzoek blijkt dat het hoger onderwijs een stuk beter kan. Circa 30 procent van de studenten behaalt geen diploma, er wordt (te) vaak gewisseld van studie, op tijd afstuderen is een uitzondering en studeren komt bij veel studenten niet op de eerste plaats. De gemiddelde student heeft vijf jaar nodig voor afronding van een driejarige universitaire bachelorstudie.

Niet alleen studenten zelf zijn debet aan deze verspilling van talent. Verbetering van de kwaliteit van het hoger onderwijs vraagt ook een inspanning van de wetenschappelijke staf. Onderwijs aan studenten moet even belangrijk zijn als de eigen onderzoeksinteresses. Minder vrijblijvendheid in het onderwijs leidt tot een hechtere band tussen student en universiteit.

Bij de plannen van Zijlstra kunnen echter twee kanttekeningen worden geplaatst. De langstudeerboete zal een ineffectief middel blijken. Financiële prikkels zijn niet voldoende om studenten te stimuleren om binnen de gestelde tijd af te studeren, zoals in het verleden al bleek. Bovendien is er tijd nodig om een cultuuromslag te bereiken. Nu worden tijdens de wedstrijd de spelregels veranderd.

Ik pleit voor een andere aanpak voor het verbeteren van de onderwijsprestaties. Zo voeren wij komend collegejaar als proef het jaarklassensysteem in voor eerstejaars studenten. Doel is hen zonder vertraging of studieschuld hun bul te laten halen.

Essentieel is dat daarbij het grote aantal herkansingen wordt teruggebracht. Juist dat is de voornaamste bron van studievertraging. Ook is kleinschalig en activerend onderwijs noodzakelijk. Het is immers zaak om studenten goed uit de startblokken te laten komen.

Ook andere maatregelen sorteren effect. Zo pleit Zijlstra terecht voor studiekeuzegesprekken en meer selectie aan de poort. Goede matching voorkomt later uitval, studievertraging of studieschulden. Studenten zijn gemotiveerder, en halen uiteindelijk hogere cijfers. Selectie is niet bedoeld om studenten in groten getale uit te sluiten, maar om echt de juiste student op de juiste plek te krijgen. Ook invoering van het bindend studieadvies (BSA) blijkt tijdens de studie effectief te zijn bij het verbeteren van de onderwijsprestaties.

Een andere kanttekening kan worden gezet bij de recent ingevoerde bekostiging van universiteiten door het ministerie van onderwijs. Dat gebeurt voortaan vooral op het aantal inschrijvingen en minder op afgegeven diploma's. Dat geeft geen prikkel voor de aanpak van langstuderen. Als studenten korter gaan studeren, heeft de universiteit minder inkomsten door minder collegegelden. Een instelling die iets doet aan studievertraging wordt hier dus niet voor beloond. Dat kan toch niet de bedoeling zijn. Daarnaast vergt kleinschalig en activerend onderwijs forse investeringen in onderwijsvoorzieningen. Ook intensieve studiekeuzegesprekken vergen financiële injecties.

Helaas is de strategische agenda van staatssecretaris Zijlstra hierover te weinig concreet. Hij zegt weliswaar te zullen streven naar bekostiging op basis van prestaties van individuele instellingen, maar realisatie van zo'n model zal nog jaren duren. Daar kunnen we niet op wachten. Er moet nu iets aan de bekostiging gebeuren. Kwaliteit heeft een prijs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden