Langs het graf liepen alleen bewonderaars

BERLIJN - Marlene Dietrich is zaterdag in haar geboortestad Berlijn begraven. Geen verstoringen van neonazi's, geen filmsterren, geen pronk en praal: als op het kerkhofje van Berlijn-Friedenau niet 235 journalisten op drie perstribunes hadden gestaan, had men bijna van een intieme familiegebeurtenis kunnen spreken.

"Ze hebben me dood gefotografeerd," heeft Dietrich ooit gezegd, en om daaraan te ontkomen had ze zich jarenlang in haar Parijse woning aan de Avenue Montaigne opgesloten. Haar dood bracht haar nog eenmaal terug in de openbaarheid en het cameralicht. Toen haar kist, bedekt met de vlag van Berlijn, voor de ingang van het kerkhof uit de open Cadillac werd getild, weerklonk spontaan applaus van de trottoirs. De enige filmdiva die Duitsland heeft gekend, was naar huis teruggekeerd.

Op haar laatste gang werd zij alleen nog maar door bewonderaars begeleid, die buiten de poorten geduldig wachten om een roos of een lelie in haar graf te werpen. Maar ze had in Duitsland ook vijanden. Dat Dietrich in de jaren dertig de Hitlertirannie was ontvlucht en in 1939 het Amerikaans staatsburgerschap had aangenomen, wordt haar nog altijd nagedragen en de foto's van haar optredens in '44 voor de GI's in Frankrijk snijden menig Duitser nog door de ziel. Belangrijke schrijvers als Alfred Doblin en Bertold Brecht hebben om hun engagement tegen de nationaal-socialistische dictatuur een plaats op de Duitse Olympus gekregen, maar Dietrich wordt 'haar verraad' niet vergeven, zelfs nu niet, bij haar dood. Misschien was ze tezeer een object van liefde en begeerte.

"Waarom komt ze eigenlijk terug," sneerden lezersbrieven in de boulevardpers vorige week, "wat heeft ze hier nog te zoeken?" Op het verwijt dat ze met de Amerikanen geheuld zou hebben, heeft Dietrich later een ontwapenende reactie gegeven: "De nazi's hebben kinderen vermoord, ziet u, dus hoefde ik niet lang na te denken."

'Marlene, go home', stond te lezen op plakkaten in Berlijn, toen ze in 1960 voor het eerst naar de stad terugkeerde voor enkele optredens. Dit keer, nu haar laatste wens ten uitvoer wordt gebracht, blijven haar tegenstanders stom, maar nu al is er zorg om wat er nog met haar graf kan gebeuren.

Bezorgd om hun graven waren ook de buurtbewoners in Friedenau, die beducht voor een mogelijk tumult tijdens de begrafenis van Dietrich, voor alle zekerheid de zerken van hun familieleden hadden gefotografeerd om later de kerkhof-autoriteiten bij schade aansprakelijk te kunnen stellen. Maar Dietrichs teraardebestelling verliep sereen en waardig, onder door bomen gefilterd zonlicht. De regie lag in de professionele handen van Julius Grieneisen, begrafenisondernemer sedert 1840, die ook al de succesvolle herbegrafenis van het gebeente van Frederik de Grote met gepaste discretie had verzorgd. Dietrichs enige dochter Maria stond aan haar graf en een handvol naaste vrienden. Een dominee las psalm 23, op Dietrichs verzoek: 'De Heer is mijn herder, mij zal het aan niets ontbreken'.

De geallieerden gaven nog eenmaal acte de presence: de Franse ambassadeur was uit Bonn gekomen en de Engelse en Amerikaanse consul, en op een bloemenlint stond geschreven: 'Du warst das andere Deutschland'.

Duizenden Berlijners liepen daarna langs het open graf, homoseksuelen en travestieten - die herinneringen opriepen aan de Berlijnse boheme van de jaren twintig - fans met zwart-wit fotoos en langspeelplaten, bejaarde dames met veel make-up en jonge bloemenkinderen uit Kreuzberg. Wachtend in de lange, lange rij zingt een oude zangeres een lied dat ze van haar moeder heeft geleerd en dat begint met de regels: 'Den schonsten Platz den du auf Erden hast, das ist die Rasenbank am Elterngrab'. Ze zingt het met dezelfde ontroerende zeggingskracht die Marlene Dietrich bezat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden