Langs elkaar heen praten over de kunsten

Kunsthart Mug met de Gouden Tand komt naar Carré. Met een voorstelling over het onbegrip tussen kunst en buitenwereld. Hilarisch én diep. Met Guy Clemens in een glansrol: als bouwvakker, dirigent Jansons (én diens vrouw) en als Mark Rutte.

Wij zijn niet groots en meeslepend, wij zijn klein en winstgevend. In Nederland draait alles om het duo nut en handel."

In 2013 opende Mugmetdegoudentand het Theaterfestival met 'Een eerlijk mens', een eenakter waarin Mark Rutte het kunstenaarsprotest op de bezuinigingen van repliek dient en zich onverwacht profileert als kunstliefhebber. "Waarom de spitzen nog ombinden, als u zou dansen op de maten van het gezag", riep hij uit en zette haast rillend van afkeer de leegheid van Halbe Zijlstra af tegen de gelaagdheid van een Thomas Mann.

De even geestige als sardonische kijk op de vaderlandse koopmansgeest en stroeve verhouding tussen politiek en kunst smaakte naar meer.

Schrijver Nathan Vecht en regisseuse Lineke Rijxman inspireerden elkaar tot een drieluik dat, onder de titel 'Kunsthart', een uiterst vilein beeld schetst van hoe verschillende partijen in kunstwereld en bestuurlijk Nederland elkaar, onbegrepen en niet begrijpend, in de weg zitten. Alom bejubeld staat de voorstelling eind deze maand één keer in Carré.

Zoals de kunst zintuigen en denkvermogen prikkelt, zo hebben de drie scènes van de voorstelling de deeltitels 'Zien', 'Horen' en 'Spreken' gekregen. Acteur Guy Clemens (1981) speelt in alle drie. Eerst als bouwvakker in de nadagen van de restauratie van het Rijksmuseum. Dan als chef-dirigent Mariss Jansons van het Concertgebouworkest - én als diens vrouw - en tot slot is hij Mark Rutte. "Niet ís", zegt Clemens: "Hij is een door ons gecreëerde Rutte."

Hoe moeilijk is het soms om op eenzelfde manier tegen kunst aan te kijken. In 'Zien' zie je alleen al aan de manier waarop museumdirecteur Wim Pijbes (Sieger Sloot) een geschilde appel op een bord drapeert, hoe deze is ingesteld op beeldende effecten, terwijl de vrouwelijke voorzitter (Lineke Rijxman) van de Fietsersbond juist praktisch denkt: de betegeling van de fietstunnel hoeft niet mooi te zijn, als je er maar niet op uitglijdt. En wijst Pijbes op De Nachtwacht met 'Wat zie je?', dan zegt de bouwvakker: "Hij hangt niet waterpas".

Clemens: "Je kunt ook niet zomaar iedereen in het theater zetten. Niet iedereen heeft daar feeling voor. We hebben 'Kunsthart' weleens voor een zaal vol ondernemers gespeeld en merkten aan de ongemakkelijke stilte, dat ze het in Keulen hoorden donderen. Maar soms werkt het verrassend goed. Toen we de voorstelling eens voor mensen uit het Concertgebouw speelden, voelde je meteen, dat die bij het tweede deel, met Mariss Jansons, rechterop gingen zitten."

House

Zo breed en fel als de kloof is tussen Pijbes en de Fietsersbond, zo aimabel wordt er langs elkaar heen gepraat tussen Jansons en de vrouw van Armin van Buuren, uitgenodigd door een manager voor een gezamenlijk optreden op Kroningsdag. Wat het artistieke concept is, wil Jansons weten. En bewegen de heupen van de manager en de vrouw als vanzelf mee op keiharde house uit een laptop, dan glimmen Jansons' oogjes van hoffelijke verbijstering. Het maakt het wederzijdse onbegrip des te hilarischer.

Met zijn wat fragiele, gekromde gestalte ontroert de Jansons van Clemens, als hij bevlogen Sjostakovitsj dirigeert, terwijl diezelfde Clemens even later fris en prettig nonchalant achter de piano Chopin laat klinken. Een hand door zijn haar en een brilletje, en ja: daar is Mark Rutte.

"Thematisch zijn die twee wel verbonden", zegt Clemens: "Allebei constateren ze dat niet wordt geluisterd. Do you really listen?, zegt Jansons tegen de te snel knopen doorhakkende manager. En Rutte hamert erop: Hoorde u het niet of wilde u het niet horen?! Toch zijn ze heel verschillend. De eerste heel emotioneel, de tweede intellectueel.

"Zo'n contrast maken tussen die personages, zonder dat het typetjes worden, maakt het voor mij als acteur spannend. Interessant aan 'Kunsthart' is dat het binnen de gesprekken wisselt van perspectief. Het mag niet in karikaturen blijven hangen, geen winpuntjesding zijn, geen zwart-wit conflict. Een plotselinge omdraaiing zet het publiek soms opeens op een ander been." Het werd een glansrol, die Guy Clemens zelfs een nominatie voor de Louis d'Or bezorgde. "Ongelofelijk", vindt hij, "maar ook wel gedoe. Omdat je opeens het gevoel krijgt dat je er iets - maar wat dan? - mee moet doen."

Tegelijk lijkt het of hij inmiddels gecast wordt als acteur die heel knap bekende Nederlanders en politici kan imiteren. Pas nog te zien als de jonge Ruud Lubbers in de tv-serie 'Land van Lubbers'.

En nu weer in 'Kunsthart' als Mariss Jansons en Mark Rutte - met en passant nog een treffende persiflage op Ivo Opstelten - en komend jaar in de VPRO-serie 'De Maatschap', geïnspireerd op de advocatenfamilie Moszkowicz, als een van de zonen.

Theaterpubliek

"Dat is wel raar, ja, maar wat mij betreft toeval. Het prettige aan imiteren is dat je de beperking, die je meteen een kader geeft, cadeau krijgt. En als je voelt dat je de figuur te pakken hebt, kun je het incorporeren en dat keurslijf weer wat loslaten. Voor Lubbers heb ik heel wat beeldmateriaal bekeken om zijn manier van bewegen en specifieke trekjes te bestuderen. Voor Jansons ben ik nog weleens in het Concertgebouw gaan kijken, maar met Rutte heb ik de imitatiedrang bijna meteen losgelaten."

"Anders dan bij televisie - daar ging het ook om echte historie- heb je met theaterpubliek simpelweg de afspraak: ik ben Rutte en dan is dat gewoon zo. Die smile hoefde dus niet op mijn gezicht. Ik lijk niet op Rutte - ook niet op Lubbers trouwens. Grappig genoeg vond minister Jet Bussemaker, toen ze 'Kunsthart' zag, dat wel. Zo danst Rutte ook, zei ze."

"Ik voel me zo met de inhoud van 'Kunsthart' verbonden, dat ik het interessanter vond raakvlakken te zoeken tussen het personage en mezelf. Toen we het stuk in Theater Bellevue speelden, was ik vooral heel erg blij dat het na afloop in het café helemaal over die inhoud ging en niet over het hoe. Ik ben, in dit geval, een uitvoerder van de tekst en je bereikt je doel als mensen daarover gaan nadenken."

Guy Clemens

Guy Clemens is sinds 2006 niet meer weg te denken van toneel en televisie. Na zijn afstuderen begon hij bij het Zuidelijk Toneel. Daarna volgden opvallende voorstellingen als de herneming van 'De geschiedenis van de Familie Avenier' van Maria Goos, 'Richard III' bij Orkater en de herneming van 'Cloaca'. Zijn laatste opvallende tv-rol was als de jonge Lubbers in het Land van Lubbers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden