Langs de Moezel spreekt men Fries

Kleine akkers en weiden omheind door houtwallen. Authentieke wandelpaden en kerkjes. Dat maakt Friesland, volgens kenners, tot de mooiste provincie.

Verwacht geen steile wijnbergen of ijverige druivenplukkers. Reken evenmin op zwaarbeladen vrachtschepen die tegen de stroom van de rivier opboksen. En men spreekt hier langs de Moezel geen Duits of Frans of Letzeburgs, maar Fries. Welkom in Friesland aan de Moezel, de mooiste provincie van Nederland!

Dat laatste heb ik niet van mezelf, maar werd vorig jaar beweerd door de Nederlandse vereniging van cultuurlandschappers. Friesland steekt in schoonheid volgens deze VNC 'met kop en schouders' boven de andere provincies uit, vooral omdat er veel authentiek boerenland bewaard is gebleven. 'Fryslân', zoals je eigenlijk moet zeggen en schrijven, kreeg het hoogste cijfer - een 7,2 - van de jury, vooral vanwege zijn coulissenlandschap, kleine weides of akkers omheind door houtwallen. Bovendien bestaat in het relatief dun bevolkte Friesland nog het gevoel van 'trots en eigenwaarde' en verzet de bevolking zich daardoor hevig als hun 'streekeigenheid en historie bedreigd wordt'.

Redenen genoeg dus voor een wandeling door Friesland die de natuurorganisatie It Fryske Gea voor deze lente heeft uitgestippeld. Tussen Raerd (Rauwerd) en Jirnsum (Irnsum). Langs de Boorne en -jawel - de Moezel: de Boarne en de Muze, twee stromen die in de Middeleeuwen het Friese achterland met de Middelzee verbonden, toen die diep in Friesland binnendrong.

Raerd is ons vertrekpunt. Van hieruit bekijken we eerst wat er nog rest van de Jongemastate, namelijk het park en de fraaie toegangs- of stinspoort uit 1603. Van oorsprong was het landgoed eigendom van de rijke boer Kempo Jonghama. Het werd verwoest in 1515, was na een wederopbouw eeuwenlang de woonstee van de landadellijke Van Eysinga's, wisselde door vererving en huwelijken geregeld van eigenaars en werd honderd jaar geleden door de burgemeestersfamilie Van Slooten als sloopgoed te koop aangeboden. In 1931 kreeg It Fryske Gea het van de kerk cadeau. Het beheert het park nog steeds als een 'schateiland' met een bijzondere stinzenflora, van sneeuwklokjes tot bostulp, Italiaanse akoniet, holwortel en zelfs keizerskroon. Boven het zorgvuldig onderhouden park - in de volksmond Raerder Bosk - zetelen reigers en roeken, en vooral de laatste bewoners maken er een potje van. En juist voor hen is het park aan het Gea geschonken.

We lopen twee rondjes (in het park en eromheen), sluiten de toegangspoort weer netjes af en wandelen over het schelpenpaadje langs de vaart terug naar Raerd. Vóór de op een terp gebouwde Laurentiuskerk staat een monument waarmee de Slachtedyk geëerd wordt: de dijk die het opgestuwde water van de Middelzee moest keren en sinds het Friese jubeljaar 2000 geregeld het toneel is van een oergezellige marathon.

Via het Kleaster en de Buorren lopen we Raerd uit. We volgen de blauwe Jacobsschelp die als markering van een moderne pelgrimsroute, het Jabikspaad, over de Hegedyk naar het Spaanse Santiago de Compostela voert. Loom zoekt het dijkje zich een weg van boerderij naar boerderij. Dan staan we plots aan de boorden van de Mûzel, een fraai watertje dat lustig meandert door de weilanden. Geen enkele associatie met die buitenlandse, behalve dan die naam! Ooit was hij een bevaarbare rivier die als Boarne uit de richting van Grou kwam en stoer en breed uitmondde in de Middelzee. In Raerd verdwijnt ie van de kaart, drooggelegd, moedwillig verstorven in een uitbreidingsplan van het dorp.

Dan maar verder over het fietspad, Overijsselse Straatweg oversteken en de Beslingadyk naar Friens inslaan. Tachtig inwoners telt het dorp, maar dat doet aan de levendigheid niets af. Het geslacht Van Sytzama had in dit popperige plaatsje tussen 1570 en 1848 een eigen slot, Beslingastate. Het kasteel bestaat al lang niet meer, de bijbehorende boerderij nog wel.

'Friens is klein en rustig, eensgezind, lieflijk, zacht', dichtte Symon op de website van het dorp. 'Geen auto's, geen lawaai, stilte. De was wappert aan de lijn. Het is vier uur, er kleppert een klompje over de straat.' In dat tafereel past ook het kerkje, stralend van eenvoud, rustgevend van schoonheid. Bij koster Piet Sjonger kun je om de sleutel vragen, en als je nog meer geluk hebt, gaat hij zelf mee en begint verhalen te vertellen die gerust een dag vullen. Er zijn nog steeds diensten in het kerkje van Friens, en soms wordt het 'omgebouwd' voor een optreden van Twarres of De Kast op zaterdagavond. . Tot 1580 had Friens een eigen pastoor. Met de Reformatie werd het altaar gesloopt en nam een dominee de plaats van de pastoor in, maar wel een die men moest 'delen' met een nabijgelegen dorp.

We volgen de slingerende Beslingadyk, die ooit een doorgaande weg van Leeuwarden naar Zwolle was, en bereiken Jirnsum, het dorp dat door de schaatsende huismoeder Atje Keulen-Deelstra op de wereldkaart werd gezet. Een klein stukje volgen we de brede Boarne en zoeken dan de route terug naar Raerd, over de Learewei. De kaart meldt dat we hier Flansum passeren. We zien alleen wat oude boerderijen als 'afgemeerde slagschepen in een zee van groen grasland', zoals It Fryske Gea het omschrijft.

www.trouw.nl/natuurtochten

De grootste verzameling wandel- en fietstochten

Informatie
Waarom?
Park Jongemastate bij Raerd is bijzonder vanwege de oude bomen en rijke stinzenflora, de kerkjes van Raerd en Friens zijn van een wonderbare schoonheid (en eenvoud) en de groene weiden kenmerken de schoonheid van Friesland. En wie wil er niet eens even langs de Moezel staan?

Route(beschrijving)
Een goed vertrekpunt voor de wandeling is het plein tegenover de kerk in Raerd. Naar Park Jongemastate heen en terug is 2 km, het rondje Raerd-Friens-Jirnsum-Raerd is 12 km. Raerd is bereikbaar met buslijn 94 tussen de stations Sneek en Leeuwarden (niet in het weekend). De routebeschrijving staat in het magazine (lentenummer) van It Fryske Gea, 0512 - 381448 of www.itfryskegea.nl. Ook Jirnsum is een goed startpunt: 2 km lopen vanaf station Grou-Jirnsum.

Raerd
Informatie: www.raerd.com. De Laurentiuskerk is op aanvraag open: laurentiuskerk@planet.nl. Als de klok om 9 uur luidt, is er een baby geboren; als dat om 17 uur gebeurt, is er iemand overleden. Park Jongemastate is vrij toegankelijk van zonsop- tot zonsondergang.

Friens
Piet Sjonger, de koster van de kerk in Friens, woont aan de Beslingadyk 12B. Zie ook www.reduzum.com

Horeca
Restaurant De Twee Gemeenten in Jirnsum is de enige horecagelegenheid onderweg.

Bijzonderheden
De route voert voornamelijk over rustige boerenwegen en kan ook per fiets of rolstoel worden afgelegd. Meer weten over het Jabikspaad: www.jabikspaad.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden