Langs de klepperende ooievaars van Gorssel

Op de route langs de IJssel en het Twentekanaal kom je uit bij het landgoed van dichter A. C. W. Staring.

Het Wassenaar van het oosten, zo wordt Gorssel wel genoemd. Maar welke grandeur de bebouwde omgeving ook te bieden heeft, de rivier trekt. Dus óp naar de uiterwaarden van de IJssel. Hier is het erg rustig voor skaters. Al snel slechts weilanden met waaiende wilgentenen en hier en daar een boerderij. Op afstand al de geur van koeienstront. Dichterbij gekomen ook het geluid van vee in de stal, rammelend aan de ketting.

Alles werkt mee: het voorjaarszonnetje, de zachte temperatuur en het windje in de rug. Alleen de IJssel wordt helaas niet zichtbaar. Voordat de weg weer van de rivier afbuigt nog even zicht op de resterende vierkante toren van Slot Nijenbeek aan de overkant van het water. In dat kasteel zou Eduard zijn broer Reinald III van Gelre opgesloten hebben. Naar verluidt werd Reinald toen zó dik dat hij na zeven jaar, bij zijn bevrijding in 1371, niet meer door de deur paste. Zou hij – net als veel mensen in de huidige tijd – zijn frustraties hebben weggegeten? Of heeft hij er gewoon het beste van gemaakt?

Even verderop een verzameling wielen op palen. De ooievaars van buitenstation ’t Zand hebben massaal gejongd. Dit wordt een onverwachte kraamvisite. En nog een uitbundig concert van de klepperaars op de koop toe! Wie ze van dichtbij wil bekijken moet een klein stukje ’kluunen’ naar het hek over het zandpad bij de Eefdese Enkweg.

De ooievaar verdween in het midden van de vorige eeuw bijna helemaal als broedvogel uit Nederland. Dat kwam door ingrijpende veranderingen in de landbouw: ruilverkaveling en bemesting, maar ook het gebruik van machines en bestrijdingmiddelen. Op allerlei waterrijke plekken in Friesland, de Kop van Overijssel en de Betuwe zijn vrijwilligers toen aan de slag gegaan om de ooievaar als broedvogel voor Nederland te behouden.

Sinds 25 jaar ook hier bij de IJssel. Met succes: sinds de jaren negentig wordt er weer flink gejongd. Toch zijn er ook buiten onze landsgrenzen nog steeds risico’s. Jonge ooievaars blijven op hun trek naar de overwinteringsgebieden in het zuiden regelmatig in elektriciteitsdraden hangen. En in Afrika is ongediertebestrijding met chemicaliën niet erg heilzaam voor deze wintergasten.

Verder doorgereden blijkt er ook iets vervelends in de lucht te hangen voor de bewoners ten westen van Eefde. Althans, daar wijzen de geplastificeerde pamfletten op die aan de bomen zijn geprikt. Er blijkt hier een verkeersrondweg gepland om het dorp van autoverkeer te ontlasten.

In het dorp zelf rechtdoor over de spoorweg en doorgaande weg en nog voor het tuincentrum rechtsaf door het tunneltje. De route loopt hier eigenlijk niet naar het Twentekanaal, maar dat is slechts een klein stukje om. Een hoop kijkers, want er ligt net een binnenvaartschip in de sluis.

Het Twentekanaal werd in de crisisjaren als werkverschaffingproject door daklozen met schop en kruiwagen gegraven. Deze waterweg moest grondstoffen voor de Twentse textielindustrie beter kunnen aanvoeren. In 1938 was het project voltooid, maar in de volgende decennia begon de textielindustrie al op z’n retour te raken. Toch wordt er wel gesproken over ’het succes van een mislukking’ omdat het Twentekanaal een belangrijke functie in de waterhuishouding is gaan vervullen; zo kan deze waterweg 190.000 liter water per seconde afvoeren.

Op goed geluk – en niet volgens de route – langs het kanaal verder. Bij het beoogde doorsteekje terug naar de oorspronkelijke skateroute staat een bordje ’eigen weg’. En verderop bij het padvindershonk een stuk zandweg. Wie dit soort problemen wil vermijden houdt zich het best aan de Ooievaarsroute.

Nu gaat het nog dieper de Achterhoek in langs meer bescheiden waterwegen als de Harfsensche beek en het riviertje de Berkel. Door het dorpje Almen en langs kasteel ’den Bramel’ richting Vorden. Beroemder is het iets oostelijker gelegen kasteel en landgoed ’de Wildenborch’. Daar woonde en werkte de Romantische dichter A.C.W. Staring vanaf 1791. Hoewel hij nationaal bekend is geworden om zijn literaire kwaliteiten hield hij zich hier in de Achterhoek ook bezig met ontginning van de woeste grond en bosbouw. En ook met de afwatering van het moerassige gebied waar hij in woonde. Lang voordat men er ook nog maar aan dacht om het Twentekanaal te graven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden