Langetermijnoplossingen zijn lastig als je onder druk staat

Wie geen perspectief ziet, maakt domme beslissingen. Die gedachte hing als een wolk boven mijn hoofd na twee heel verschillende documentaireseries maandag: 'Onze missie in Afghanistan' over de post-oorlogstijd daar, en 'Schuldig' over armoede. Oorlog en armoede bedreigen het gevoel van bestaanszekerheid, en dat maakt mensen bewezen minder intelligent. Zijn ze daarmee ook schuldig? Dat kun je zo niet zeggen, maar ik zat te vloeken bij de gênante situaties van corruptie en onmacht.

Eerst in Afghanistan. De Turks-Nederlandse onderzoeksjournalist Sinan Can doet in zijn Vara-tweeluik wat hij goed kan: porren in de pijnlijke dossiers in Arabisch- of Turkssprekende gebieden. Vorig jaar onderzocht hij in 'Bloedbroeders' de gevoeligheden in het gebied van de Armeense genocide. Nu reist hij naar Uruzgan en kijkt wat er over is van de Nederlandse opbouwmissie van 2002 tot 2010. Is de 1,6 miljard euro voor de troepenmacht ten goede gekomen aan de burgers? 'Onze Nederlandse jongens' brachten een begin van perspectief. Daar moet je opgewekt tegenover staan hè. En de 100 Nederlandse gewonden en 24 doden moeten ergens hun zware prijs voor hebben betaald.

Vijftig minuten lang keek ik naar ingestorte schoolgebouwen, door corrupte aannemers in elkaar geflanst met ongebakken steen en slecht cement. Ik keek naar het verlaten Kamp Holland. Metalen stapelbedden, roestvrijstalen gasfornuizen, verloren kapitaal. "Ze gebruiken het allemaal niet", verzucht Can, turend over het terrein. Waar blijven de slimme beslissingen?

Can brengt de situatie in kaart zo goed als hij kan. Hij trotseert schoten, spreekt een Talibancommandant, maar ook kritische Afghanen. De adjunct chef-staf van voormalig president Hamid Karzai wijst marmeren kastelen aan tussen het stof, gebouwd met weggesluisd geld. Dom opportunisme. Een stamleider zegt: "Het probleem ligt bij ons, niet bij de Nederlanders. Wij zijn corrupt." De Nederlanders hebben 157 gebouwen laten maken en slechts 27 zijn nog goed. Het hoofd Onderwijs in de stad Tarin Kowt daarover: "Ik moet huilen dat we zoveel geld en mogelijkheden kregen en ze niet konden gebruiken."

Geld en mogelijkheden benutten. Dat lukt ook de arme mensen uit de documentaireserie 'Schuldig' maar niet. Na vijf van de zes delen heeft de serie zich ontpopt tot een magistraal portret van armoede.

Makers Sarah Sylbing en Ester Gould laten in het midden of die mensen schulden hebben, of schuldig zijn. Zo kocht de Antilliaanse dame Carmelita ooit twee kinderbedjes bij Wehkamp op de pof. Voor twaalfhonderd euro! Waarom niet bij de kringloop? Tja, dit kon op krediet. Nu is haar schuld ruim negenduizend euro door incasso- en deurwaarderskosten.

En die arme, magere Dennis met zijn dierenwinkel. Zelfs de boekhouder smeekt hem de stekker eruit te trekken. "Ik wil niet opgeven, dat is de simpelste weg", zegt hij dapper. In zijn winkeltje staan grote zakken duur speciaalvoer terwijl mensen in zijn arme wijk goedkoop kattenvoer halen bij de supermarkt.

Konden mensen maar wel vanuit de penarie tot langetermijnoplossingen komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden