Langer naar school? Minder kans op tienerzwangerschap

Als alle meisjes in Afrika bezuiden de Sahara en in Zuid- en West-Azië onderwijs zouden genieten, zou dat tot een forse daling leiden in het aantal tienerzwangerschappen en het aantal kindhuwelijken. Beeld REUTERS

Onderwijs is cruciaal bij het bestrijden van kindhuwelijken en tienerzwangerschappen, blijkt uit een VN-rapport.

Er is een direct verband tussen (ongewenste) tienerzwangerschappen en het gebrek aan toegang tot onderwijs voor meisjes in Afrika en Azië. Dat blijkt uit een nieuw rapport van de UNFPA, het bevolkingsfonds van de Verenigde Naties. Hoe langer de schoolcarrières van meisjes duren, hoe minder meisjes op jonge leeftijd moeder worden of (moeten) trouwen.

Als alle meisjes in Afrika bezuiden de Sahara en in Zuid- en West-Azië onderwijs zouden genieten, zou dat tot een forse daling leiden in het aantal tienerzwangerschappen en het aantal kindhuwelijken. Bij de laatste meting in 2013 waren dat er respectievelijk ruim 2,8 miljoen en bijna 3,9 miljoen.

Tekst loopt door onder de infographic.

Beeld Trouw | Bron: UNFPA

Zouden alle meisjes in die delen van de wereld zowel basisonderwijs als voortgezet onderwijs volgen, dan zou dat volgens dit onderzoek leiden tot 59 procent afname van het aantal zwangerschappen bij meisjes onder de 18. Ook zou sprake zijn van een afname van 64 procent van het aantal huwelijken van meisjes onder de 15 jaar.

Meisjes die niet naar school gaan lopen meer risico op ongewenste of te vroege zwangerschap omdat ze minder toegang hebben tot seksuele voorlichting en anticonceptie. Meisjes hebben daar over het algemeen, ongeacht onderwijs, al minder toegang toe dan jongens vanwege seksediscriminatie in veel landen.

En wie niet naar school gaat, heeft ook minder toegang tot de arbeidsmarkt en dus tot een inkomen. Dat draagt bij aan armoede onder vrouwen en de enorme welvaartskloof tussen mannen en vrouwen in Afrika en Azië. Onderwijs draagt enorm bij aan het dichten van die kloof.

Tekst loopt door onder de infographic.

Beeld Trouw | Bron: UNFPA

Opvallend is hoe groot het verschil in effect op armoedevermindering is bij lager en voortgezet onderwijs. Zo verdienen vrouwen in Pakistan die alleen basisonderwijs hebben gevolgd volgens het rapport - met de titel 'The costs of inequality' (de kosten van ongelijkheid, red.) - ruim 50 procent minder dan mannen.

Pakistaanse vrouwen die ook op de middelbare school hebben gezeten verdienen 30 procent minder dan mannen. In Jordanië verdient een kwart van de vrouwen op het platteland die enkel basisschool hebben gevolgd helemaal niets. Dat aantal daalt naar zeven procent als de vrouwen ook de middelbare school hebben doorlopen.

Er is sprake van een vicieuze cirkel: inkomensongelijkheid tussen mannen en vrouwen draagt bij aan algehele armoede; de helft van de bevolking wordt immers deels uitgesloten van betaald werk en dus groeit de economie minder hard. En armoede draagt weer bij aan tienerzwangerschappen. Die komen namelijk in Afrika en Azië negen van de tien keer voor in (kind)huwelijksverband. En kindhuwelijken komen het meest voor in landen waar extreme armoede heerst.

Racheal Kache: ‘De wens om weer naar school te gaan, werd steeds sterker. Mijn leven kan toch niet ophouden bij het krijgen van een kind?’ Beeld Ilona Eveleens

Racheal is moeder én terug in de klas

In Kenia raakt een op de vijf meisjes tussen de vijftien en negentien jaar zwanger. Het betekent vaak het einde van hun onderwijskansen. Maar Racheal Kache hield vol: ze zit weer op school.

Racheal Kache's wereld stortte ineen toen zij zwanger werd. Ze was zeventien en droomde ervan advocate te worden. "Eén keer vrijen en al mijn dromen vervlogen. Het leek alsof ik geen toekomst meer had", zegt de nu 20-jarige Keniaanse, af en toe lurkend aan een chocolade milkshake op een terrasje in de Keniaanse hoofdstad Nairobi.

Kache's ouders zijn gescheiden en haar moeder, die zich schaamde voor de zwangerschap van haar dochter, eiste dat ze stopte met school.

Kache werd zwanger aan het einde van de basisschool. Ze was al ouder omdat haar basisschool acht jaar duurde. In Kenia worden schoolcarrières vaker onderbroken vanwege geldgebrek; als er geen inkomsten zijn, worden kinderen even van school gehaald. Maar Kache keek, ondanks haar zwangerschap, uit naar de middelbare school.

"Toen mijn zoon Luka geboren was, ging ik het eerste jaar helemaal op in het moederschap. Mijn leven stond op z'n kop", vertelt Kache. "Maar de wens om weer naar school te gaan, werd steeds sterker. Mijn leven kon toch niet ophouden bij het krijgen van een kind?"

In Kenia raakt een op de vijf meisjes in de leeftijdsgroep van vijftien tot negentien jaar zwanger. Het is de voornaamste reden om van school te gaan. Puur uit financiële noodzaak. Het levensonderhoud van een baby en schoolgeld is voor veel Keniaanse families gewoonweg niet op te brengen. Terwijl de Keniaanse overheid wel al meer dan twintig jaar speciaal beleid voert om tienermoeders weer naar school terug te laten gaan. Zo kunnen ze geholpen worden om hun opleiding af te maken, op een andere school om stigmatisering te voorkomen.

Kache besloot daarom met haar ouders te praten; of ze haar wilden steunen om weer naar school te kunnen. Gelukkig was haar vader welwillend. Hij verkocht een perceeltje land en betaalt nu met de opbrengst het schoolgeld. Haar moeder kan financieel niet bijdragen, maar zorgt voor de nu 3-jarige Luka. Kache zit nu op een school aan de andere kant van de stad. "Het is niet gemakkelijk om weer de schoolbanken in te schuiven. Maar het is zo de moeite waard."

Tanzania: Ook na de bevalling niet meer welkom

President John Magufuli van Tanzania zei eerder dit jaar dat meisjes die zwanger worden van school moeten en niet meer terug mogen komen zolang hij president is. Volgens hem moedigen ze andere scholieren aan om seks te hebben. "Ze hebben hun kans gehad." Voor de verwekkers wil hij gevangenisstraffen.

In Tanzania maar ook in omliggende landen is grote oproer ontstaan over de woorden van Magufuli. Internationale en nationale vrouwenorganisaties en mensenrechtenbewegingen hebben zijn opmerkingen veroordeeld. In Tanzania was het al de gewoonte om zwangere meisjes van school te sturen. Maar als ze wilden, konden ze na de geboorte terugkomen. "De Tanzaniaanse regering zou er beter aan doen om iets te ondernemen tegen het wijdverbreide seksueel geweld in het land en adequate voorlichting te geven over seks en voorbehoedsmiddelen", reageert mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch.

De Keniaanse jonge moeder Racheal Kache (20) heeft door de opmerkingen van de president in het buurland besloten zich later als advocate te willen inzetten voor de rechten van vrouwen en meisjes. "Magufuli wil meisjes voor een fout hun toekomst ontnemen. We hebben toch allemaal het recht om iets verkeerds te doen en daarna te proberen het weer goed te maken? Ik ben blij dat ik in Kenia woon en niet in Tanzania."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden