Langer in de cel betekent minder lang begeleiding

Sander Dekker, minister voor rechtsbescherming. Beeld ANP, Koen van Weel

Het kabinet wil dat zware criminelen niet meer na twee derde van hun straf kunnen vrijkomen. De reclassering is kritisch.

Bang voor een gebrek aan kritiek op zijn wetsvoorstel heeft Sander Dekker nooit hoeven zijn. Al sinds afgelopen najaar in het regeerakkoord viel te lezen dat het kabinet de voorwaardelijke invrijheidstelling wil inkorten, spuien advocaten, hoge juristen en reclassering kritiek. Dat was vandaag niet anders, toen de minister voor rechtsbescherming zijn uitgewerkte plannen de wereld in stuurde.

Strekking is dat veroordeelden niet langer na twee derde van hun straf op vrije voeten kunnen komen. Door gevangenen voortijdig vrij te laten, wordt de ‘geloofwaardigheid van het strafrechtelijk stelsel’ aangetast, meent het kabinet. Aan maatschappij en slachtoffers valt niet uit te leggen dat een crimineel die voor achttien jaar wordt veroordeeld, al na twaalf jaar zijn cel mag verlaten.

Dekker (VVD) blijkt zich vooral op de zwaardere criminelen te richten. De mogelijkheid om na twee derde van de straf vrij te komen, moet voor iedereen met een celstraf vanaf zes jaar komen te vervallen. Zij kunnen op z’n vroegst twee jaar voor het einde van hun straf onder voorwaarden de gevangenis verlaten. Volgens Dekker is twee jaar ‘lang genoeg’ om gevangenen op hun terugkeer in de samenleving voor te bereiden.

De reclassering, die veroordeelden tijdens de gehele opgelegde strafperiode begeleidt, zet vraagtekens bij die woorden van Dekker. Door deze groep korter bij te staan rondom de vrijlating, creëer je ‘ongeleide projectielen die voor de samenleving een veel grotere ramp zijn dan de huidige invrijheidstelling’, zei directeur Sjef van Gennip in november bij radiostation BNR. Hij hamerde vandaag opnieuw op ‘voldoende tijd’ voor begeleiding.

Het baart Van Gennip zorgen dat juist de zwaarste criminelen korter begeleid zullen worden. Iemand met achttien jaar cel die na twaalf jaar vrijkomt, krijgt nu de hele zes jaar tot aan het eind van zijn officiële straf hulp. Dat wordt twee jaar. Voor gevangenen met dertig jaar cel, de maximale tijdelijke straf, is de terugval nog groter: zij gaan van tien naar twee jaar begeleiding. Die korte hulptijd vergroot het risico op herhaling, aldus Van Gennip.

Levenslang

De reclassering krijgt bijval van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten. “Uit alle onderzoeken blijkt dat hoe korter veroordeelden worden begeleid, hoe groter de kans is dat ze weer de fout ingaan”, zegt voorzitter Jeroen Soeteman. Hij vindt de plannen ‘ondoordacht’. De Nederlandse Orde van Advocaten wijst erop dat, anders dan Dekker stelt, voortijdige vrijlating helemaal niet ‘vanzelfsprekend’ is. “Er zijn al voorwaarden aan gekoppeld.” 

De critici wijzen er verder op dat de plannen ertoe kunnen leiden dat rechters lagere straffen gaan opleggen. Soeteman verwacht dat rechters niet zomaar tot dezelfde straf zullen overgaan als zij weten dat die in de praktijk jaren langer duurt. Eerder lieten rechters de levenslange gevangenisstraf links liggen omdat het verplichte perspectief op resocialisatie bij die straf ontbrak. 

Dekker zei vandaag dat het ‘niet de bedoeling’ is dat rechters met lagere straffen gaan komen. “We brengen de tijd dat iemand in de gevangenis verblijft meer in lijn met de uitspraak die rechters geven. Ik denk dat we hiermee echt komen tot een rechtvaardiger straftoepassing, die dichter bij de beleving van mensen staat.” 

Lees ook:  'Ook tegenover meervoudige moordenaars moeten we humaan zijn'

Topjurist Rieke Samson is bijna een jaar voorzitter van het Adviescollege levenslanggestraften, dat beoordeelt of gevangenen met een levenslange gevangenisstraf zich op de lange termijn kunnen voorbereiden op een eventuele terugkeer in de samenleving. Het adviescollege trad afgelopen maart naar buiten met een website. "Het politieke klimaat is op dit moment guur als het gaat om daders."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden