Lang leve de vrijheid, weg met het format!

Waarom is het beter af te zien van rijkdom?", vroeg Bert van Leeuwen in 'De grote Bijbelquiz'. Rapper Brownie Dutch ¿ zondagsheiliger met zonnebril ¿ wist het juiste antwoord: "Zodra je rijkdom najaagt, is die al verdwenen." Direct na de NCRV/EO-quiz kwam Twan Huys ons vertellen wat 'Nieuwsuur' in petto had: "Wat hangt de Rabobank boven het hoofd na de Liborfraude?"

Wat een boeiende link tussen traditie en actualiteit. Je zou bijna denken dat Van Leeuwen en Huys het zo hadden afgesproken, maar dat is natuurlijk onzin. Wat niet wegneemt dat veel programma's op strakke afspraken berusten. Format heet dat op z'n Hilversums: uitzendingen die volgens een vast stramien verlopen. 'Max monumentaal' en 'Sprakeloos' zijn er voorbeelden van. Ze zijn zo consequent doorgeformatteerd dat je precies weet wat komen gaat: vorm bepaalt inhoud.

'Max monumentaal' begint altijd met iemand die zich zorgen maakt over de deplorabele staat van een cultureel erfgoed. Deze week was dat Klaas Koopman, beheerder van een theehuis bij landgoed Mattemburgh. Daarna volgt steevast een expert die het juiste materiaal bijeen moet sprokkelen voor de restauratie. Vervolgens gaat presentator Huub Stapel op zoek naar de laatste gebruiker van het erfgoed. In de theehuis-uitzending vertelde een tuinman dat de gravin vaak al om zeven uur in de kas stond om te controleren of hij op tijd was. Aardige anekdote, maar je weet exact wat erna komt: de opening van het geheel gerestaureerde object in bijzijn van alle betrokkenen. Die het natuurlijk allemaal prachtig vinden. Met dank aan de BankGiro Loterij.

'Sprakeloos' (KRO) doet je evenmin paf staan. Eerst een stotteraar, dan zijn vader en moeder, daarna een driedaagse therapie om van het stotteren af te komen (gratis reclame voor coach Frank Loomans) en aan het eind altijd een speech van de genezen stotteraar. Alleen dat laatste is spannend: zou het lukken of niet? Meestal wel. Na drie maanden komt presentator Arie Boomsma terug om te kijken hoe de stotteraar ervoor staat. Goedbedoelde programma's, maar het strakke format heeft iets verstikkends.

Doe als Filemon Wesselink, denk als kijker. Werp je format in de prullenbak en begin spontaan iets nieuws. 'De week van Filemon' (BNN) was vroeger een zouteloze aaneenrijging van reportages, maar nu een boeiend interview-programma. Wesselink doet, zogenaamd vanwege de bezuinigingen, alles zelf, filmen en vragen stellen. Die methode leidt tot onthullende uitspraken. Zo vertelde oud-wielrenner Michael Boogerd deze week dat hij geen spijt heeft van z'n dopinggebruik. Sterker, als z'n zoon wielrenner werd, zou Boogerd het hypocriet vinden om hem doping te ontraden.

Wesselink heeft zich ontpopt tot een goede journalist, die precies aanvoelt waar het drama in iemands leven zit. "Je hebt het hoogtepunt eigenlijk al achter je, hè?", vraagt hij. Enkele minuten later zien we Boogerd op een doordeweekse middag trainen in een zo goed als leeg fitnesscentrum. "Zou je niet gewoon weer werk willen hebben?", wil Wesselink weten. Beelden in combinatie met vragen zorgen voor een sfeer van beklemming. 'De week van Filemon' schuurt, is spannend en verrassend. Daar kan geen format tegenop.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden