Landkaart voor 21e eeuw

De nieuwe Navo-doctrine presenteert secretaris-generaal Javier Solana graag als landkaart die het bondgenootschap helpt zijn weg te vinden in de 21ste eeuw. Maar de uiteindelijke, herschreven versie van de doctrine ontbeert de exactheid die de landkaart kenmerkt.

Het is meer een oppervlakkige reisgids geworden, die waarschuwt voor gevaren en suggesties doet om deze te keren. De Navo staat garant voor de collectieve verdediging. Het nieuwe concept bevestigt dus de belangrijkste bestaansreden van de alliantie. Artikel 5 beschouwt een aanval op één van de negentien lidstaten als een aanval op alle. Zo stond het al in het Navo-verdrag uit 1949 en zo blijft het.

De alliantie omringt zich sinds 1991 met een groeiend aantal medestanders. Met deze partners kunnen, maar dat is niet noodzakelijk, nieuwe taken buiten het eigen verdragsgebied worden uitgevoerd. In feite gebeurt dat nu al in Bosnië en in en om Kosovo.

Het werkterrein beperkt zich om politieke en praktische redenen tot de 'Euro-Atlantische' zone, een niet precies gedefinieerd gebied rond het territorium van de lidstaten. De rol van wereldwijde politieman kan de Navo operationeel niet waarmaken. De Europeanen voelen er ook niet voor. Het compromis is dat elk geval apart wordt beoordeeld. En voor elk optreden is, als vanouds, consensus vereist.

Wordt overgegaan tot actie bínnen het eigen verdragsgebied, dan is de juridische basis in de eerste plaats artikel 5 van het Navo-verdrag. Voor de legitimiteit van operaties búiten het eigen territorium is de Navo aangewezen op de Verenigde Naties. Voor het ingrijpen in Joegoslavië heeft de VN-Veiligheidsraad evenwel geen toestemming gegeven. In die zin is Kosovo een omstreden precedent.

Toch wijst de Navo in haar doctrine op de onveiligheid in Europa en het destabiliserende effect dat kan uitgaan van etnische tegenstellingen, weinig geslaagde hervormingen, religieuze geschillen en schendingen van mensenrechten. Dreigingen waar de organisatie zowel politiek en in militair opzicht echter geen geloofwaardig antwoord op heeft.

Intern heeft het bondgenootschap wel belangrijke stappen gezet om voorbereid te zijn op de nieuwe uitdagingen. De commandostructuur is vereenvoudigd, de alliantie moet in staat zijn snel te reageren. De Navo is zelfs bereid haar materieel, planningseenheden en commandostructuur uit te lenen aan de Europeanen, als die zelf conflicten willen oplossen en beheersen. Daarvoor is het volgens de Navo wel noodzakelijk dat de militaire capaciteit op peil blijft. De Europese bondgenoten zouden dan ook fors moeten investeren, maar dat waren ze sinds het einde van de Koude Oorlog eigenlijk niet meer van plan. Blijkbaar spelen hier ook commerciële belangen mee. Er is een gapend gat tussen de Amerikaanse defensie-industrie en wat de Europeanen op dat vlak presteren en ontwikkelen.

Een Amerikaans journalist wilde in Washington van minister van defensie Frank de Grave weten of de technologische achterstand van Europa zo langzamerhand geen probleem wordt. De Grave was verrast maar redde zich er uit door te zeggen dat de Nederlandse F16s toch zonder probleem opereren naast Amerikaanse vliegtuigen boven Joegoslavië.

In het nieuwe Navo-document staat nog eens dat een beperkte kernmacht nodig is voor de afschrikking en geloofwaardigheid. Maar ook dat de Navo haar nucleaire wapens niet langer gericht houdt op andere landen. Geruststellend is dat zinnetje nauwelijks. Rusland heeft aangekondigd zijn militaire doctrine aan te passen als antwoord op de nieuwe Navo-strategie. Rusland weigert nog altijd het Start II-verdrag (over verdere ontmanteling van strategische kernwapens) te ratificeren.

Navo-chef Solana omschreef de afgelopen top van Washington als een keerpunt in de geschiedenis en hij legde opnieuw uit dat de bemoeienis met Kosovo gaat om de principes die de Navo verdedigt. ,,Anders zouden wij aan de 21e eeuw beginnen zonder enige garantie op stabiliteit.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden