'Landjeruil Krim is volkomen illegaal'

Een paar duizend pro-Russische demonstranten betogen op het Leninplein in Simferopol voor een 'ja' bij het referendum van komende zondag. Beeld ap
Een paar duizend pro-Russische demonstranten betogen op het Leninplein in Simferopol voor een 'ja' bij het referendum van komende zondag.Beeld ap

Zestig jaar nadat Sovjet-partijleider Nikita Chroesjtsjov de Krim ten geschenke gaf aan Oekraïne, kan het gebied zomaar op korte termijn weer onder Russisch gezag komen. Komend weekeinde mogen de inwoners van het schiereiland zich uitspreken over aansluiting bij Rusland; vanuit Moskou komen geluiden dat zo'n besluit zal worden verwelkomd. Kan zo'n 'landjeruil' volgens internationaal recht?

Nee, zegt Marc Weller, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit van Cambridge. "Het probleem is dat een eventueel besluit van de Krim om zich aan te sluiten bij de Russische Federatie wordt genomen nadat Rusland geweld heeft gebruikt om controle over het gebied te krijgen. Onder die omstandigheden is het onmogelijk dat mensen vrij en onafhankelijk hun wil kunnen uitspreken." Zo'n referendum, Weller is er kort over, is volkomen illegaal.

Meer autonomie
Maar zelfs als er geen sprake was geweest van militaire interventie is een referendum niet iets waarover van de ene op de andere dag kan worden beslist. "Het gaat om een dramatische verandering van de status van een gebied. Daarover kan niet worden besloten door eenzijdig een volksraadpleging uit te schrijven. Daar moet een veelomvattend proces aan voorafgaan."

Er zouden op zijn minst onderhandelingen moeten hebben plaatsgevonden tussen de centrale regering in Kiev en de autoriteiten op de Krim. Er had moeten worden gesproken over wat nu precies de pijnpunten zijn en of die niet op een andere manier zouden kunnen worden opgelost, door meer autonomie bijvoorbeeld. En in de meest ideale situatie zou er, als dan toch tot een referendum zou zijn besloten, overeenstemming moeten zijn tussen de verschillende partijen over wat de precieze vraag is die wordt voorgelegd en de eventuele consequenties.

Weller verwijst naar de volksraadpleging in Schotland, op 18 september, die het predicaat legaal wel verdient. "Er zijn uitgebreide onderhandelingen geweest tussen Schotland en het Verenigd Koninkrijk. De Britse premier David Cameron en Alex Salmond van de Scottish National Party hebben een akkoord gesloten, waarin is vastgelegd dat beide partijen de uitkomst zullen respecteren."

Unilaterale actie
Maar betekent die nadruk op overeenstemming niet dat het centrale gezag een veto krijgt over regio's die hun eigen weg willen gaan? Kijk hoe lastig Catalonië het heeft: Madrid zegt, onder verwijzing naar de grondwet, gewoon steeds nee. Weller geeft toe dat dit een lastige situatie is. "Je moet in ieder geval alles proberen. Als de centrale regering het proces blijft frustreren, komt er een moment dat je zegt: misschien is unilaterale actie toelaatbaar."

Maar, benadrukt hij, op de Krim is dat helemaal niet aan de orde. Er is helemaal niet gesproken en de Russische interventie heeft een gesprek nu nagenoeg onmogelijk gemaakt. De Russische uitleg dat dit nodig was om bedreigde 'volksgenoten' te beschermen, veegt Weller van tafel. Sinds nazi-Duitsland dit argument gebruikte om Sudetenland binnen te vallen is dit argument in diskrediet geraakt, aldus de hoogleraar. Europese en internationale wetgeving beschermen etnische minderheden. En als een land zich dan nog zorgen maakt om de behandeling van 'etnische verwanten' in een buurland zijn er andere manieren om die uit te spreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden