Landerig gedoe in Madrid

Geestig en trefzeker debuut over egocentrische jongeman

Bij mijn weten is het nooit zo geestig weergegeven: de verwarring waaraan je ten prooi valt als je met een groepje buitenlanders in een lawaaierige kroeg staat. Iedereen praat op luide toon door elkaar heen, terwijl er van je wordt verwacht dat je bijdragen levert aan een hooguit half begrepen conversatie in een taal die je maar ten dele beheerst.

De beschrijving die de jonge Amerikaanse debutant Ben Lerner van die situatie geeft, is maar al te herkenbaar: "Ze begon iets te zeggen, of over de maan, of over het effect van de maan op water, of ze voerde de volle maan aan als excuus voor het dramatische verloop van deze avond, hoewel het geen volle maan was. Vervolgens kan ze me hebben beschreven hoe ze als kind in het meer had gezwommen, of me hebben gezegd dat meren haar herinnerden aan haar kindertijd, of me hebben gevraagd of ik als kind graag zwom, of hebben gezegd dat wat ze over de maan had gezegd kinderachtig was." Gelukkig zijn al Lerners hoofdpersonen jong en ondanks hun communicatieproblemen krijgen ze elkaar dan ook al snel. Maar daarmee beginnen de problemen pas echt.

Het is namelijk niet makkelijk om een relatie te hebben met Lerners voor de lezer heerlijk karakterloze hoofdpersoon, de jonge Amerikaanse dichter Adam Gordon. Hij verblijft op een beurs in Madrid om een wat onduidelijk 'poëtisch onderzoek' te doen naar de Spaanse burgeroorlog, en is in dit hem weinig vertrouwde buitenland voortdurend op van de zenuwen.

Eigenlijk is hij in Spanje voor zichzelf op de vlucht, hij voelt zich (niet helemaal ten onrechte, zo blijkt al gauw) een oplichter in het leven en heeft er moeite mee om onder ogen te zien wie hij is. Daarom blowt hij zich suf, drinkt hij zich klem, slikt afwisselend gele en witte pilletjes tegen zijn neurosen, en komt verder tot weinig of niets, afgezien van haast dagelijkse bezoeken aan de musea van de Spaanse hoofdstad en aan de parken. Daar koopt hij wiet bij Afrikaanse drugshandelaars. Maar vooral ligt hij, in deze kille winterdagen, urenlang in zijn bed, leest Tolstoi, en ruikt als het regent 'de natte stenenlucht van Madrid' die binnenkomt door de altijd openstaande ramen.

Zolang hij zich kan herinneren, heeft hij zich van zijn ervaringen verwijderd gevoeld, noteert Gordon. Tegen zijn Spaanse vriendinnen liegt hij dat zijn moeder dood is en dat zijn vader, in werkelijkheid een doodgoede sloeber, een sadistische fascist is. Mythomanie speelt natuurlijk een rol bij die zelfenscenering, maar Lerner laat knap doorschemeren dat Gordon die ruimte tussen de werkelijkheid en de leugen nodig denkt te hebben om zichzelf te onderzoeken, om mogelijke levens te verkennen en zo te ontdekken wie hij is of zou kunnen zijn. De openingsscène in de kroeg, die op het eerste gezicht vooral een spitse satire leek, blijkt daarmee model te staan voor de totale wijze waarop Gordon in het leven staat.

Wat betreft het onderzoek naar de Spaanse burgeroorlog zet dit landerig gedoe natuurlijk niet veel zoden aan de dijk, maar een plotselinge gebeurtenis dwingt de egocentrische dichter tot bezinning. Tijdens zijn verblijf in Madrid, wanneer hij een vriendin imponeert door haar een nachtje mee te nemen naar het Ritzhotel, laten terroristen van Al-Kaida in een metrostel een bom ontploffen. Er vallen ettelijke honderden doden. Hoe vreselijk die gebeurtenis ook is, zij is goed voor de dichter - die langzamerhand uit zijn egocentrische verdoving ontwaakt om zichzelf te vinden - en daarmee ook voor zijn omgeving. En eerlijk gezegd, na ruim 120 bladzijden mooi beschreven tegendraads geslampamper, ook wel een beetje voor de lezer.

In de eindspurt van zijn roman toont Ben Lerner zijn ware status als auteur. De verandering van sfeer in Madrid en in het vriendengroepje beschrijft hij met subtiel gevoel voor de details en zonder moralisme, de verandering die in Gordon plaats vindt, is niet een dramatische in- of ommekeer, maar meer de aanzet tot een proces dat wordt gesuggereerd en invoelbaar gemaakt. Het wat uitgesponnen eerste deel van dit debuut verraadt een trefzeker vakmanschap, maar het subtielere tweede gedeelte wekt nieuwsgierigheid naar volgend, dieper gravend werk.

Ben Lerner: Vertrek van station Atocha. (Leaving the Atocha Station) Vertaald door Ronald Vlek. Atlas/Contact, Amsterdam; 205 blz. € 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden