Landelijk Alkmaar

Even buiten Alkmaar ligt een prachtig stukje oer-Hollands polderland. Wie beter kijkt, vindt er de sporen van een roerige geschiedenis.

Oudorp is tegenwoordig een wijk van Alkmaar, maar eigenlijk is het een zelfstandig dorp met een geschiedenis die duizend jaar terug gaat. In 1063 werd het dorp genoemd door de bisschop van Utrecht: een kerkgemeenschap die zich op een strandwal had gevestigd. Stichting Historisch Oudorp wil deze geschiedenis levend houden - met een wandelroute bijvoorbeeld.

Die begint bij het NS-station Alkmaar Noord. De brug over de Hoornse Vaart biedt een verrassende eerste aanblik op de Oudorperhout, een klein oer-Hollands polderlandschap. Maar de natuur is even bijzaak - met een wandeling van de Stichting Historisch Oudorp nemen we vooral een duik in het verleden. In de polder loopt de route langs twee plaatsen waar ooit burchten hebben gestaan: de Middelburg en de Nieuwburg, beide gesticht door Floris V. De kastelen dienden in de dertiende eeuw als verdedigingslinie in de strijd tegen de West-Friezen. Ze werden verwoest en nu is niet veel meer te zien dan de oorspronkelijke buitengrachten, nu sloten in het landschap.

Nog wel tastbaar is de weg van kasseien tussen de Middelburg en de Nieuwburg die gelijktijdig met de burchten werd aangelegd. Na de bouw van het Karmelietenklooster kreeg de weg zijn huidige naam: Munnikkenweg.

De ligging tussen Alkmaar en West-Friesland bepaalde de geschiedenis van Oudorp. Hoewel het dorp tot West-Friesland behoorde, was het door de eeuwen heen sterk verbonden met het graafschap Holland, dat Alkmaar in 1254 stadrechten verleende. In de dertiende eeuw boterde het niet tussen de 'kaaskoppen' en de vrijgevochten West-Friezen. Het tussengelegen Oudorp diende regelmatig als strijdtoneel.

Drie eeuwen later, tijdens de Tachtigjarige oorlog, trokken opnieuw soldaten het dorp in. In 1573 begon het beleg van Alkmaar en de Spaanse legeraanvoerder Don Frederik vestigde in Oudorp zijn hoofdkwartier. Alkmaar werd bevrijd, wat nog altijd op 8 oktober uitbundig wordt herdacht. Het ontzet pakte destijds voor de Oudopers minder feestelijk uit. Om alle Spaanse sporen te wissen werd het dorpje door de Geuzen compleet verwoest. Enkele jaren later werd Oudorp herbouwd en wist als kleine plattelandsgemeente tot 1 oktober 1972 zelfstandig te blijven.

Aan het eind van de Munnikkenweg gaan we de Frieseweg in. Rechts zien we molen 't Roode Hert uit 1620. Tegenwoordig werken er mensen met een verstandelijke beperking. Langs de Hoornse Vaart staan nog eens vier molens die rond 1630 zijn gebouwd voor het droogmalen van de omliggende polders. Tot 1941 hebben ze dienst gedaan.

Bij de laatste molen gaan we de polder weer in en koersen langs slingerende sloten af op de bewoonde wereld. Tussen de bomen is de torenspits te zien van de katholieke Laurentiuskerk. Dit was de eerste officiële katholieke kerk die twee eeuwen na het Spaanse beleg in Oudorp weer geopend werd; tot die tijd was alleen de protestantse godsdienst toegestaan en hadden de katholieken schuilkerken.

Voor alle West-Friese kerkgangers was aan de oostkant van Oudorp de Kerkbrug, een loopbrug die van de West-Friese Omringdijk over het water naar Oudorp leidde. Nu wordt de smalle witte brug in de volksmond Kippenbrug genoemd; mensen kunnen als kippen achter elkaar het water over. De brug ligt midden in het tweede natuurgebied van de wandeling: de Leedjes, waar ook de Ambachtsmolen uit 1632 bezocht kan worden.

Op 't Wuiver, een oplopende weg, is goed te zien dat Oudorp op een heuvel is gebouwd. Dit is een klucht. Nee, geen grap, maar West-Fries voor steilte. Nog hogerop, op een natuurlijke duinheuvel, staat een sereen wit kerkje. De heuvel wordt De Terp genoemd. Op deze plek moet de houten kerk hebben gestaan waar de bisschop van Utrecht in 1063 al over schreef.

Rond het kerkje hangt nog de sfeer van het authentieke Oudorp. Zo staat er het oude Raadshuis dat tot 1972 in gebruik is geweest en de burgemeesterswoning. De wandeling eindigt op de oorspronkelijke strandwal, nu een groen glooiend landschap waar paarden grazen.

meer wandelingen en fietsen op trouw.nl/natuurtochten

Oordeel

Dit ommetje door polder en dorp biedt in korte tijd een verrassende variatie aan natuur en cultuur. Een oer-Hollands polderlandschap dat zo dicht in de buurt ligt van het centrum van een grote stad, is uniek in Nederland. Een ideale wandeling voor een herfstachtige zondagmiddag. Dit weekeinde te combineren met het 8 oktoberfeest dat alvast losbarst in Alkmaar.

Route

De gids 'Wandelen door historisch Oudorp' is voor 5 euro te verkrijgen via de Stichting Historisch Oudorp, (www.historischoudorp.nl). De route is 8 kilometer en niet gemarkeerd. Het beginpunt is treinstation Alkmaar Noord. Hier is ook parkeergelegenheid. Verlaat het station aan de zuidkant en loop richting de molens. Het eindpunt is het Wijkcentrum de Oever, Amstelstraat 1. Hier kun je iets drinken. De route is ook uitstekend te fietsen.

Wandelen met gids

Tweemaal per jaar organiseert de stichting een wandeling onder leiding van een gids. Meer informatie www.historischoudorp.nl. Natuurliefhebbers kunnen op pad met de Stichting Oudorperhout (www.stichtingoudorperhout.nl).

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden