'Landbouwgif moet selectiever doden'

Hoogleraar wil vooroplopen met betere bestrijdingsmiddelen

Nederland moet een gidsland worden in het ontwikkelen van bestrijdingsmiddelen die selectief doden: alleen de plaaginsecten die oogsten bedreigen. "De kennis is er. Nederland kan hierin voorop lopen", aldus Martin van den Berg, hoogleraar toxicologie in Utrecht.

Bestrijdingsmiddelen zijn onmisbaar in land- en tuinbouw, stelt hij. "Maar het is inmiddels wel duidelijk dat ze ons ecosysteem veranderen." Tijdens een debat bij de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) over de toekomst van gewasbescherming met chemische middelen pleitte Van den Berg vrijdag voor veel meer onderzoek naar selectief werkende middelen.

Het bestrijdingsmiddel imidacloprid is begin jaren negentig in de land- en tuinbouw geïntroduceerd als zo'n selectief insecticide dat alleen plaagdieren zou treffen. Het is een systemisch werkend middel: bij veel gewassen zit het gif als een coating om de zaden. De werkzame stof wordt tijdens de groei in de plant opgenomen: alleen insecten die de plant bedreigen zouden het gif binnenkrijgen.

De praktijk is weerbarstiger. De zogenoemde neonicotinoïden, toegepast in tal van teelten, blijven niet in de plant. Studies hebben aangetoond dat 80 tot 95 procent van de werkzame stof uiteindelijk in de bodem terecht komt en dus ook in het oppervlaktewater. Veel andere dieren lijden hieronder: weidevogels, vlinders, hommels, zweefvliegen. Hun aantallen lopen drastisch terug.

Vooral imidacloprid van fabrikant Bayer is in opspraak. Binnenkort zal de Europese autoriteit voor voedselveiligheid Efsa een besluit moeten nemen over het toekomstig gebruik van neonicotinoïden. Er geldt al een tijdelijk Europees verbod op teelten die veel insecten aantrekken.

Bayer is bang dat kaskraker imidacloprid voor veel meer teelten wordt verboden. Nefyto, de brancheorganisatie van de Nederlandse fabrikanten van bestrijdingsmiddelen wil intussen 'een brede dialoog over plantgezondheid en gewasbescherming' voeren om de reputatie van de sector op te vijzelen. Hinse Boonstra, lobbyïst bij Bayer, sprekend namens Nefyto, zei bij de KNAW dat de wetenschap moet wegblijven uit het politieke debat over bestrijdingsmiddelen. "De tegenstellingen die ze oproepen zijn contra-productief."

De Wageningse hoogleraar natuurbeheer en plantenecologie Frank Berendse wees op het stapelend bewijs dat middelen als imidacloprid 'ernstige negatieve effecten' hebben op insecten die belangrijk zijn voor de bestuiving en voor de biologische bestrijding van plaagdieren. "Er ligt een deken van giftige verbindingen over ons landschap."

Berendse ziet niets in het pleidooi van toxicoloog Van den Berg om in te zetten op selectievere bestrijdingsmiddelen. Hij ziet de oplossing in het accepteren van lagere opbrengsten in de land- en tuinbouw en het betalen van eerlijke prijzen aan de boer. En in precisielandbouw met zeer lokaal toegepaste, kortwerkende biologische bestrijdingsmiddelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden