Landbouw op de grens met het woud

Kan Brazilië het Amazonewoud in Pará echt redden? Deel 2 van een reisverslag naar het grootste natuurreservaat ter wereld: van de rivier naar de Blauwe Berg.

Het nieuwe reservaat Paru ligt op uren rijden van het stadje Monte Alegre aan de Amazonerivier. Precies op de grens ligt Serra Azul (Blauwe Berg), een landbouwproject van de Braziliaanse overheid voor kleine boeren.

’s Ochtends in alle vroegte vertrekt Charles Pires Araújo (37) in zijn terreinwagen naar het project. Hij is één van de deelnemende boeren. De weg, onverhard, is lang en leidt door een volkomen ontgonnen gebied. Het merendeel is grasveld voor de extensieve veeteelt, want de vroegere rijstplantages konden de concurrentie met andere landbouwgebieden van Brazilië niet aan.

Kleine boeren als hij, vertelt Pires, zoeken hun land noodgedwongen steeds verder van de stad, omdat de omliggende gebieden allemaal al in handen van grootgrondbezitters raken. Uit economische nood verkopen de kleine boeren hun bezit aan de grote. De kleine komen daarna in de stad terecht, tot ze het weer proberen op land van het volgende kolonisatieprogramma. Zeventig procent van de nieuwe boerderijen houdt het niet langer dan een paar jaar vol.

In Serra Azul gaat het om 460 families die op 78.000 hectaren een bestaan hopen te vinden, maar daarbij tachtig procent van de grond als reservaat moeten onderhouden. Charles: „Dat is volgens de wet in de Amazone, maar die wordt vrijwel nergens gerespecteerd. Wij gaan dat wel proberen, in een coöperatie.”

Tot voor kort was Serra Azul een gebied waar de mensen in de bewoonde wereld legenden over vertelden; onbekend en ver weg. Nu zijn graafmachines er bezig met het verbreden van de weg, die enkel een breed pad was, geopend door de illegale houtkappers. De houtkappers betwisten het recht van nieuwe boeren op grond van de landbouwkolonie.

Het eerste huis waar Charles stopt is van Teresinha Porto de Souza (63). Het ligt net nog buiten Serra Azul, maar twee van haar zonen zijn er al heen vertrokken. Teresinha: „Mijn zonen werden voor gek verklaard, maar ze hebben er hun hut gebouwd en ik ga met ze mee, tenminste om een potje bonen voor ze te koken. De toekomst van mijn zonen is daar.”

„Seu João, waar blijft de regen?” vraagt Pires een paar kilometer verderop aan João dos Santos, een man die aanvankelijk niet bij het project betrokken wilde worden. Hij had zijn eigen lapje grond al platgebrand en aan zichzelf toegeëigend. Maar de subsidie van de overheid (900 euro voor materiaalkosten en 1800 voor het bouwen van een huis) was uiteindelijk toch aantrekkelijk.

Eelson da Silva en zijn vrouw Zenilda Oliveira da Silva arriveerden 28 dagen geleden. Ze zijn emigranten uit het noordoosten van Brazilië. Da Silva (54): „Ik had daar geen grond. Hier is de grond goed en met de tijd, als de weg verbetert, wordt het hier een paradijs.” Een aartsoptimist, aan het einde van de wereld.

Het is al laat als de wagen, nog altijd stuiterend over het modderpad, de grens nadert van Serra Azul en het reservaat. Charles stopt bij het laatste huis, dat eigendom is van boer Salvador. Hij loopt het terrein op, een open vlakte, groter dan toegestaan, met zwartgeblakerde boomstronken en akkerveldjes.

Salvador is er niet, hij is met de bus, die zich sinds kort één keer per week door de modder en kuilen waagt, naar de stad om de bonen te verkopen. Charles verzucht: „Ik vraag me wel eens af of landbouw hier uiteindelijk wel een haalbare zaak is. Of het de prijs van het bos waard is.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden