Land ook met kleine partijen bestuurbaar

Om versnippering in de politiek tegen te gaan is geen verhoging van de kiesdrempel nodig, meent Joop van Holsteyn.

Het CDA voert oppositie. Zijn pijlen zijn daarbij niet slechts gericht op het kabinetsbeleid, maar ook op het politieke stelsel. Te veel versplintering, te veel fragmentatie, te veel avonturiers. Een veelheid aan partijen in de Tweede Kamer wekt de indruk van verdeeldheid, van gebrekkig functioneren. Tijd voor een kiesdrempel.

Zo'n roep om stelselherziening is niet nieuw, al leiden kritische geluiden zelden tot verandering, en al heeft het CDA niet altijd het hoogste woord. Meer in het algemeen is het opmerkelijk dat juist in meer conservatieve hoek de kritiek op de politieke ordening aanzwelt. Bernard Wientjes bijvoorbeeld, voormalig voorzitter van ondernemingsorganisatie VNO-NCW, heeft zich herhaaldelijk in deze zin uitgelaten.

Er is niets mis met het kritisch bezien van het bestaande stelsel. En er zal vast een en ander aan verbetering mogelijk zijn. Maar de huidige christen-democratische oprisping is weinig overtuigend. De argumenten die het voorstel tot verandering van het kiesstelsel moeten schragen, zijn wankel.

Van het grootste belang daarbij is dat het oog exclusief gericht lijkt te zijn op stabiliteit en bestuurbaarheid. Zeker, Kamerverkiezingen bepalen de randvoorwaarden bij de vorming van elk nieuw kabinet en vervolgens van de gevolgde beleidskoers. Te veel kleinere partijen in de Tweede Kamer leggen dan het land plat? Nee, niet echt. Een enkel voorbeeld is geen bewijs, maar ik meen me te herinneren dat het kabinet van VVD en PvdA in korte tijd gevormd kon worden. En hoe men er ook over denkt en oordeelt, dat kabinet-Rutte lijkt, in de taal die bestuurders zo graag horen, 'door te pakken'. In september ging het debat niet over het gebrek aan daadkracht, maar over de vraag wat het kabinet nog moest doen. Hoezo gebrek aan daadkracht en regeerbaarheid met een Kamer vol kleine en nog kleinere partijen?

undefined

Staatsrechtelijk geweten

Voor de goede orde: voor het argument dat verhoging van de kiesdrempel kleine partijen fataal treft en daarmee de kwaliteit van de Kamer schaadt, is evenmin veel bewijs. Verdedigers van de huidige, lage kiesdrempel wijzen erop, dat in kleine partijen het (staatsrechtelijk) geweten zou zijn genesteld. En inderdaad, die rol is wel gepeeld door Kamerleden van kleinere partijen. Garanties zijn er echter niet; het zou een krachttoer zijn om bij de huidige Kamer die rol vooral en welhaast exclusief te zien in de kleine, of zelfs eenmansfracties. Tegelijkertijd is er geen reden waarom niet leden van grotere fracties zich in het bijzonder druk zouden maken om de zuiverheid van het gespeelde politieke spel.

Toch maar doen dan, die verhoging van de kiesdrempel? Ik aarzel. Voorlopig lijkt het er immers net wat te veel op dat het hier een probleem betreft van politici, veel minder van kiezers. Die kiezers wensen zich blijkbaar vertegenwoordigd te zien door politici van uiteenlopende kleur. Gekozen politici hebben het daar maar mee te doen. Mochten zij menen dat fragmentatie de bestuurbaarheid van Nederland in gevaar brengt, wat let hun dan om voorafgaand aan verkiezingen een verbond met andere partijen aan te gaan? Kiezers willen variëteit in hun vertegenwoordiging én iets (meer) te zeggen hebben over een nieuw kabinet. Dat eerste kan met het huidige stelsel. Voor dat tweede kunnen politici onderling zorgen, als ze het lef hebben, zonder te sleutelen aan het bestel. Als politici worstelen met problemen van versnippering en verdeeldheid, ligt het dan niet voor de hand dat die politici zelf proberen die problemen op te lossen? En dat kan, binnen het gegeven politieke en electorale kader.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden