Lancering Spoetnik satelliet had toch geen profetische betekenis

UTRECHT - De Jehova's Getuigen stoppen met het primitieve gegoochel met jaartallen waarin de aarde vergaat. Vorige maand stelde De Wachttoren, hun huisorgaan, namelijk dat het zogeheten 'geslacht van 1914' niet langer doctrinaire betekenis heeft. Dàt het eind binnen afzienbare tijd komt, lijdt desondanks voor hen nog steeds geen twijfel.

RICHARD SINGELENBERG

Zo'n 100 jaar geleden waren de Jehovah's Getuigen - ze noemden zich toen nog 'Bijbelonderzoekers' - er vast van overtuigd dat de wereld in 1914 zou vergaan. Zij baseerden die voorspelling op de aanname dat de tempel van Jeruzalem in 607 v. Chr. door de Babyloniërs was vernietigd. Voor de ware gelovigen betekende de verwoesting dat een einde was gekomen aan Gods heerschappij en dat daarmee het tijdperk der heidenen was aangebroken.

Hoe lang dat zou duren, leidden zij onder andere af uit het vierde hoofdstuk van de profetie van Daniël. Daarin is sprake van een goddeloze periode van 'zeven tijden', die volgens apocalyptische rekenkunde 2520 jaar zou beslaan. Ergo, het euvele bewind der heidenen zou op catastrofale wijze in 1914 aan zijn eind komen en de de ware gelovigen konden dan het paradijs betreden.

Toen de ramp uitbleef, schrapte de toenmalige leider Russell het jaartal 1914 niet uit het theologische stelsel, maar herinterpreteerde de betekenis. Christus was wel degelijk in dat jaar teruggekeerd, maar hij bestuurde onzichtbaar zijn hemelse regering. Dat viel af te leiden uit Zijn tekenen: oorlogen, ziekten, hongersnoden, aardbevingen, wetteloosheid.

Het jaar 1914 werd zo geherdefinieerd als het begin van het einde. Op het moment dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak, ontvouwde zich een desastreus tijdperk. De mensheid zou van nu af met rampen worden overspoeld, hetgeen uitliep op de onverbiddelijke apocalyps.

De vraag was alleen: wanneer? Aanvankelijk werden 1918 en 1925 genoemd, maar te veel gespeculeer en niet uitgekomen profetieën wekten op den duur argwaan bij de achterban. Ruim veertig jaar later werd een nieuwe poging gedaan: 1975 werd bestempeld als een mogelijk jaar van betekenis. Maar helaas.

In het begin van de jaren '50 werd een relatie gelegd tussen 1914 en zij die dat jaar hebben meegemaakt. De redenering was gebaseerd op een uitspraak van Jezus in Mattheüs 24 vers 34: 'Voorwaar, Ik zeg u, dit geslacht zal geenszins voorbijgaan, voordat dit alles is geschied'. Het einde der tijden werd zo afgebakend: mensen die het jaar 1914 hadden meegemaakt, Jehova's Getuigen of niet, zouden de beslissende slag van Armageddon zien.

Maar wat betekende precies 'meemaken'? Gold dat voor babies geboren in 1914? Of moest men een duidelijk besef hebben van de betekenis van dat jaartal? En op welke leeftijd had men dan dat besef? Het was duidelijk dat de Getuigen een concreet antwoord wilden, want in De Wachttoren werd er enkele keren uitgebreid op ingegaan. Immers, hoe concreter het geslacht kon worden omschreven, des te duidelijker kwam de einddatum in beeld.

Men moest minstens 15 jaar zijn, aldus een uitgave van 'Ontwaakt!' in 1969. In 1981 zakte de grens naar 10 jaar, terwijl De Wachttoren van 15 augustus 1984 elk criterium liet vallen: iedereen die leefde in 1914, hoorde tot hèt geslacht.

Maar tegelijkertijd maakte de lectuur duidelijk, dat gissen over de apocalyps in feite uit den boze was. Verwijzend naar Mattheüs 24:36 werd de Getuigen voorgehouden dat 'van die dag en dat uur niemand iets weet', hetgeen enigszins op gespannen voet stond met de theoretisch afgebakende tijd die de geslachtsdoctrine impliceerde.

Uiteraard viel dit laatste moeilijk te verifiëren, want zolang het einde niet gekomen was, betekende dit dat er nog mensen leefden die 1914 hadden meegemaakt. Weliswaar waren de jongsten toen al rond de zeventig, maar er waren verhalen dat er in de Kaukasus mensen rondliepen van wel 140 jaar. Dat gaf dus nog rek tot ver in de volgende eeuw.

In 1980 werd zelfs op het hoogste niveau nog geprobeerd het geslacht niet in 1914 te laten beginnen, maar in 1957. De lancering van de eerste Russische Spoetnik-satelliet in dat jaar werd zó belangrijk geacht, dat dit profetische betekenis kreeg. De verdrukking zou immers ook worden gekenmerkt door 'sterren die uit de hemel vallen en machten der hemelen die wankelen', aldus Mattheüs. Zo zou het einde minstens 40 jaar kunnen worden uitgesteld. Maar dat vond het leiderschap wat àl te gortig. Het legde het voorstel naast zich neer.

De Wachttoren van 1 november j.l. rekent definitief af met het '1914-geslacht'. En dat op grond van een nieuwe 'herinterpretatie'. Op grond van de bijbelboeken Lucas en Genesis is het 'geslacht' nu omschreven als “de volken der aarde die het teken van Christus' tegenwoordigheid zien, maar in gebreke blijven hun wegen te corrigeren”. De term is nu ontdaan van elke chronologische betekenis en slaat op de groepsafbakening: 'Wij', Jehovah's Getuigen, en 'zij', niet-Getuigen, het geslacht. De essentie van 1914 blijft echter dezelfde: Jezus is met regeren begonnen.

Verrassend is de wijziging niet. De discussies over de definiëring van het geslacht lieten zien dat deze leerstelling een blok aan het been was geworden van het Wachttorengenootschap.

Menig Getuige en buitenstaander stelde zich al jaren de vraag hoe de beweging zich uit deze benarde doctrinaire situatie zou redden. De afschaffing van de voorspellingen past in elk geval in de ontwikkeling van zulke religieuze bewegingen. Volgens een wet van de Amerikaanse theoloog Niebuhr evolueert elke rebellerende sekte binnen enkele generaties tot een groep die maatschappelijk respect wil. In dat licht is het niet verwonderlijk dat de Getuigen af willen van leerstellingen die vol zitten met gekunsteld rekenwerk en dus weinig aanzien genieten.

Overigens zullen de Getuigen zich waarschijnlijk niet massaal verzetten tegen de ingreep. Ze zijn gewend aan wijzigingen in leerstelligen en zullen ook deze accepteren als 'nieuw licht', de variant op Psalm 4:18. Of het moet de groep betreffen die zich tot de generatie rekende en vol spanning wachtte op verlossing. Van hun vragen is het leiderschap nu verlost. Ze moeten nog even geduld hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden