Lampekap vol dode kevers

Vormgeefster Aagje Hoekstra zocht naar een bestemming voor de kilo's dode kevers die overblijven van de insectenteelt. Ze bedacht Coleoptera, een bioplastic gemaakt van het pantser van insecten.

Het gaat wel stinken hoor", waarschuwt Aagje Hoekstra (24) terwijl ze het deksel van het plastic doosje gevuld met dode, zwarte moriokevers opent. Geen overbodige waarschuwing. Van het aroma van zweetvoeten, Franse kaas en schoenpoets dat uit de doos opstijgt, sla je spontaan achterover. "Mijn huisgenoten hebben mij niet voor niets verboden om thuis insecten te pellen", grinnikt de vormgeefster. Gewapend met rubberen handschoenen - om haar vingers tegen de stank te beschermen - begint ze geroutineerd met het afpellen van de schildjes van de kevers.

Van die schildjes maakt ze Coleoptera, een door haarzelf ontwikkeld bioplastic. "Coleoptera is Latijn voor zespotigen. Dat vond ik een toepasselijke naam. In de sieraden en de lampekappen die ik van het bioplastic maak, zie je immers de pantsers van de kevers nog goed terug."

Dat die insectenschilden nog zichtbaar zijn, is Hoekstra's bedoeling. "Ik wil namelijk de vormgeving van de natuur in het materiaal behouden. Veel mensen vinden insecten eng en vies. Zelf heb ik daar niet zo'n last van. Omdat het mij fascineert waarom we het ene object mooi en het andere lelijk vinden, wilde ik voor mijn afstudeerproject aan de kunstacademie in Utrecht daarom graag iets met insecten doen."

Ze begon eerst maar eens met de aanschaf van wat meelwormen bij de dierenwinkel. "Die hield ik in een plastic bak met wat stro op mijn studentenkamer. Af en toe gaf ik ze wat stukjes appel of komkommer. Na verloop van tijd begonnen de wormen poppen te worden, waar kevers uitkwamen die weer later hun schildjes verloren. Toen dacht ik, zou ik daar niet iets mee kunnen?"

In de tussentijd was ze namelijk wat meer in het onderwerp gedoken en er achter gekomen dat insecten worden gepromoot als vleesvervanger. "De productie van vlees heeft een grote voetafdruk, daarom worden insecten als een goede vervanger van koeien, varkens en kippen gezien. Zij zitten ook vol eiwit, ijzer en nuttige vitaminen, maar hebben nauwelijks landbouwgrond nodig en stoten minder broeikasgassen uit. Er worden nu al meel-, morio-, en dolawormen gekweekt als voer voor reptielen, vogels en vissen maar het is de verwachting dat er straks steeds meer mensen aan de meelwormburgers gaan."

Die meelwormen komen voort uit de meelkever. Nadat die kever zijn eitjes heeft gelegd, sterft hij. "Wekelijks gooien insectenkwekerijen nu 30 kilo dode kevers weg", zegt Hoekstra. "Met dat afval wilde ik graag iets nuttigs doen. In het pantser van de kevers zit chitine, een natuurlijk polymeer dat ook in onze nagels zit. Dat zou een vervanger kunnen zijn van synthetische polymeren op basis van aardolie."

Warmtepers

Dus riep ze de hulp in van Maarten Zwiers, student chemie aan de Hogeschool Utrecht. Met hem ging ze in het lab van de hogeschool op zoek naar een geschikte methode om van de schildjes plastic te maken. Met behulp van zwaar verdunde chemicaliën wisten de twee de pantsers om te zetten in zuivere chitine en vervolgens in chitosan, een ander polymeer dat beter aan elkaar hecht. Met een warmtepers persten ze vervolgens de chitosan die nog de vorm van schildjes had, op elkaar.

Het kostte haar wel wat moeite om Zwiers ervan te overtuigen dat de keverpantsers heel moesten blijven. "Hij wilde ze het liefst verpulveren. Maar ik wil dat het materiaal zijn oorspronkelijke karakter behoudt. Dat levert me veel handwerk op. Voor een stukje Coleoptera van 10 bij 10 centimeter ben ik bijvoorbeeld tien uur bezig om 2500 kevers te pellen." Om haar huisgenoten te ontzien heeft ze daarvoor vele dagen bij haar ouders in Friesland in een apart kamertje zitten pellen. "Het pellen werkt gelukkig rustgevend. Soms kijk ik ondertussen naar een film."

Ze laat wat lampekapjes en hangertjes zien waarin al dat monnikenwerk heeft geresulteerd. Het materiaal voelt glad en een beetje leerachtig aan. De objecten hebben verschillende kleuren. "Dat hangt af van de keversoort. Deze zwarte moriokever zal bijvoorbeeld een donker plastic opleveren. Als het me met deze keversoort tenminste ook lukt."

Want Hoekstra is nog volop bezig om te onderzoeken wat er nog meer met het materiaal kan, ook om te kijken of het op termijn geschikt is voor massaproductie. "Het klinkt misschien gek voor iemand die net is afgestudeerd aan de kunstacademie, maar het ontwikkelen van het materiaal vind ik interessanter dan het ontwerpen van de producten die je ermee kunt maken."

Het onderzoek heeft even stilgelegen, ook omdat ze nu de kost verdient met een baan in de thuiszorg. Nu de zomer is afgelopen wil ze weer bij wetenschappers haar licht opsteken. "Ik ben zelf helaas niet zo technisch dus hopelijk kunnen studenten techniek mij verder helpen met het ontwikkelen van een handige pelmachine. Maar ik zou ook graag met biologen willen samenwerken. Ik weet bijvoorbeeld dat spinnen de ingewanden van insecten eten en de chitine laten liggen, maar ze eten er helaas te weinig om echt vaart te kunnen maken. Dus wie weet, weten biologen een andere natuurlijke manier om de insecten te pellen."

Meer informatie: www.aagjehoekstra.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden