Lage streken

Als uitroeptekens in het landschap markeren monumenten de laagstgelegen punten van Nederland. Ze liggen op fietsafstand van elkaar, aan een route beneden alle peil.

Deze fietsroute zou als titel 'Dieptepunten van Nederland' kunnen krijgen. Maar laten we het positief houden. We zien het in de Lage Landen als een eer om het allerlaagst te liggen. In 1995 was er onduidelijkheid, zelfs strijd, over het laagste punt. Liefst vier plekken claimden lager te liggen dan enige andere plek in Nederland. Lange tijd had de Prins Alexanderpolder bij Rotterdam die eer. "Een jaar of twintig geleden stond er nog een monumentje bij het metrostation", weet de man op het bankje in het park. "Dat was vroeger het laagste punt van Nederland."

Ophoging van de grond vanwege de bouw van de nieuwe wijk Prinsenland bracht daarin verandering. Toen daar in mei 1995 de eerste paal de grond in ging voor een monument dat het laagste punt moest gaan markeren, brak een welles-nietesstrijd los. Zo zou het echte laagste punt een eindje verderop liggen.

Over het Lagelandsepad fiets ik erheen. Passender kan ik deze fietstocht niet beginnen, dwars door de wijk het Lage Land. Het waterpeil in de slootjes bij het volkstuincomplex aan het einde van het pad zou met 7.20 onder NAP het laagste van Nederland zijn, maar die lezing wordt bestreden. Feit is wel dat ik even flink op de pedalen moet voor een klimmetje naar het Kralingse bos. De Prins Alexanderpolder ligt laag, zoveel is duidelijk.

Rotterdam fiets ik uit langs de Rotte, verreweg de mooiste uitvalsweg van de stad. Ik beland in een merkwaardige, omgekeerde wereld waar het water hoog staat, het land laag ligt en soms nog lager. Bij Waddinxveen verlaat ik even het fietsknooppuntennetwerk om in de wijk Zuidplas een blik te werpen op het monument de 'Vergeten Plek'. Als twee enorme zwarte voorjaarsbloemen steken de schepraderen van een gesloopt poldergemaal hun koppen boven het gras uit. Ze markeren het laagste polderpeil van Nederland, officieel vastgesteld op 7.10 meter onder NAP.

Maar het laagste polderpeil is nog niet het laagste punt van Nederland. Dat ligt ingeklemd tussen een spoorlijn en een snelweg, even buiten Nieuwerkerk aan den IJssel. Een bord aan de kant van de weg geeft precies aan welk perceel de toenmalige minister van verkeer en waterstaat, Annemarie Jorritsma, op 29 juni 1995 officieel als laagste van Nederland betitelde. Het voldoet aan alle voorwaarden die Rijkswaterstaat stelt: een lager gelegen stuk grond van minimaal een hectare groot en voor mens en dier begaanbaar, is in Nederland niet te vinden.

Ik kan het niet laten en met de fiets aan de hand wandel ik het land in. Het perceel ligt aan de overkant van een vaart en het is alles wat ik me bij het laagste punt van Nederland had kunnen voorstellen. Groen polderland, slootjes, meerkoeten, een vervallen houten hek. Met het blote oog meen ik te kunnen zien hoe het iets lager ligt dan de naastgelegen lap groen polderland, maar misschien is dat alleen omdat ik het wíl zien. Rijkswaterstaat zat in 1995 ook mis, de aanvankelijke ligging van 6,74 meter beneden NAP werd later bijgesteld naar 6,76 meter.

Eigenlijk ben ik gek ook. Een beetje staren naar een stukje weiland omdat iemand heeft bepaald dat het een paar centimeter lager ligt dan andere stukjes weiland in de omgeving. Maar toch heeft dit plekje me bij de kladden. En het houdt meer mensen bezig. De trotse directeur van het aanpalende vrachtwagenbedrijf heeft bij de ingang van zijn terrein een zuil laten plaatsen.

Bij de buurtschap Klein-Hitland vertelt een bronzen beeld van de kwetsbaarheid van onze dijken. 'Een dubbeltje op zijn kant' is de titel van het kunstwerk. Vandaag staat het water in de Hollandse IJssel geruststellend laag, grutto's prikken gaatjes in de rivierklei. Maar tijdens de Watersnoodramp van 1953 zette een schipper hier zijn schip in de doorgebroken dijk en voorkwam zo dat half Zuid-Holland onder water kwam te staan. Even verder, in Capelle aan den IJssel, herinnert een enorme houten dukdalf juist aan het feit dat Willem van Oranje in 1574 het land bewust onder water liet zetten. Mede dankzij het doorsteken van de dijk, op deze plek, kon Leiden ontzet worden.

Maar het merkwaardigste monument van allemaal staat in het Rotterdamse Prinsenpark. Het had het laagste punt van Nederland moeten markeren. Een enorm blok beton in een vijver is echter geen stuk grond van een hectare dat voor mens en dier begaanbaar is en dit blok beton ligt bovendien niet lager dan 6,74 meter beneden NAP.

Dankzij de spelregels van Rijkswaterstaat werd een weiland in de Zuidplaspolder bij Nieuwerkerk aan den IJssel de winnaar van de strijd. Toch kreeg de wijk Prinsenland zijn monument. Ze hebben het maar het 'Diepste Punt van Nederland' genoemd.

Laag, lager, laagst
Route
Deze fietsroute van 58 km voert door het laagstgelegen deel van Nederland, tussen Rotterdam en Gouda. De route begint bij station Rotterdam Alexander en staat in zijn geheel beschreven op: www.frdw.nl > actueel > extra's.

Zuidplaspolder
De door vervening ontstane Zuidplas werd in 1840 ingepolderd. Door inklinking zakte de bodem en werd het de laagste polder van Nederland. Vanwege de blokverkaveling dringt de vergelijking met de Beemster zich op. Een rechte lijn tussen de kerktorens van Moordrecht en Moerkapelle vormt de basis van het raster van kaarsrechte wegen, tochten en sloten dat het landschap kenmerkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden