Lady Macbeth is meer dan alleen bitch, weet Els Dottermans, die haar vanaf vanavond speelt.

De enige die weet wat het is om een man te zijn, is zij: Lady Macbeth. Macbeth zelf beseft dat niet, die wordt een radeloze koningsbaby. Lady Macbeth is zeer mannelijk in haar agressie.'' Toch ziet actrice Els Dottermans als kern van Shakespeare's Schotse drama twee mensen die niet zonder elkaar kunnen. ,,En dat is iets verschrikkelijks, want als je het ene blokske wegneemt, dan stuikt alles in elkaar. Tijdens de repetities hebben we vaak aan de laatste momenten van dictator Ceausescu en zijn vrouw gedacht. Aan het eind zijn ze zó allenig: wat zeg je dan nog tegen elkaar?''

Meer dan over machtswellust gaat deze 'Macbeth' om verdriet over de kinderloosheid van het Schotse echtpaar. ,,Vanaf het begin vonden we een vrouw die alleen maar met macht bezig is oninteressant. Dat is hysterisch. Lady Macbeth is meer dan alleen bitch. Macbeth en zijn vrouw zijn onmachtig hun verdriet te verwerken. Aan het slot weten zij amper zelfs geluid aan hun verdriet te geven. Dan is er geen engagement meer, maar een totale leegte. De laatste woorden die Macbeth (Wim Opbrouck) tegen zijn vrouw sart: ,,'Waar is dàh? Dàh kind van u, dàh steekt onder de grond, dàh kind van u!' Lady Macbeth kreeg een miskraam en denkt dat haar kind zelfmoord pleegde. Ziedaar twee doodzieke mensen, die zichzelf opvreten. Lady Macbeth walgt van dat impotente, dat zakkerige van haar man. Ze is te sterk voor Macbeth.''

Als dochter van een beeldhouwer zag Els Dottermans zichzelf geen sculpturen maken. ,,Ik ben niet plastisch ingesteld, ik kan niet eens tekenen.'' Daarentegen was ze, samen met haar vier zussen en broer, al vroeg met huiskamertoneel in de weer. ,,Ik speelde secretareske: hele namiddagen met natte vingers quasi-tellend boekbladzijden omritsend. Dat doen secretareskes de hele dag, dacht ik. Of supermarktje spelen met poppenwagens langs denkbeeldige schappen. En bij de kassa, ritsritsrits, allicht ook weer geld tellen. Waarom? Ja, dat moest wel, hé, als ander speelgoed je niets deed. Bij 'Monopoly': ook weer geld tellen. Geen geld hebben maakte mij kennelijk paniekerig. Er was weinig geld. Mijn moeder was verpleegster, en zorgde voor een constant inkomen. Ze is esthetisch, wil er koste wat kost goed uitzien, en niet uit pronkzucht, hé! Zelf ben ik een laarzenfreak. Er is al zoveel lelijkheid in een mens, daar moet wat tegenover staan. Zoals chocola eten, een mooi kleedje kopen of een douche van een uur nemen.''

Het toneel kwam haar niet aanwaaien, verkondigde haar als roeping ook al niet, maar diende zich eerder plompverloren aan. Als tiener had Dottermans wel aan schooltoneel meegedaan, maar in Agatha Christie's 'Tien kleine negertjes' vertolkte zij Negertje Eén, 'en was ik dus meteen dood'. Van het inlevend spelvermogen van de overige negertjes was de regisseur trouwens niet overtuigd, waardoor ze zelf, een non van tachtig, vanuit de coulissen de bijpassende wurg-, gorgel- en overige moordgeluiden uitstootte.

,,Ik zat in een middelbare schoolklas met allemaal medegenieën die het plezierig vonden om als 16-jarigen over filosofie, over de schaduwtheorie van Plato te discussiëren. Met onze leraar godsdienst, een knappe pater op wie we allemaal smoorverliefd waren, voerden we helemaal beaat religieuze gesprekken. Volgens mij was hij ook smoorverliefd op ons, dat kan niet anders.''

Een vriendin die toelatingsexamen op de toneelschool ging doen, troonde haar mee naar de Studio Herman Teirlinck. Daar moest ook Dottermans liedjes zingen, improviseren, dansen en teksten van Elektra ('O wee mij, rest van Orestes' leven!') voordragen. ,,Ik was een kieken. Dik, en met een grote bril, terwijl daar overal beeldschone vrouwen met rode lippen rondliepen.'' Ze voltooide de opleiding en gaf er later zelf les. Nog steeds weet ze niet wat het beste is: streng te zijn of niet streng te zijn. ,,In mijn tijd was alles veel duidelijker: achteraf ben ik blij te zien wat er, met straffe hand, in mijn vat is gestoken.'' Een oud-leerlinge zei van docente Dottermans te hebben geleerd: speel in zekere kinderlijke overgave zonder voorbedachte taal. Dottermans achteraf zelf over haar Teirlincktijd: ,,Ontdoe je van blokkades, kom nu eens simpel op, geef antwoord op wat je collega heeft gezegd, niet wat je uit het hoofd hebt geleerd.''

Hoe zij zelf tot getalenteerd, gevierd en groots toneelspeelster uitgroeide? Na zo'n vraag schieten prompt wegwapperende armen tot en met beide schouders ten hemel, begeleid met een zinderende schaterlach die de grandioze koepel van de Bourla even doet tollen. Wat is talent? Wat is intuïtie? Wat is roem?

Dottermans herademt, de ogen nog vol flonkering: ,,Je laten gaan op een adem! Op een golf. Op wat er is: de tekst, de medespelers, de regisseur.''

En toch, ginds gloort steeds weer iets anders. Nog steeds nagenietend vertelt ze over haar optredens met twee zingende vriendinnen. Zonder regisseurs, in zalen met 900 uitgelaten toeschouwers. Liedjes van Dolly Parton zongen ze, van Luz Cazal, André Hazes. ,,'Hij gelooft in mij!', terwijl mijn eigen man thuis baby zat te zitten -heerlijk!''

Steeds dat aanhoudende geknaag: moet ze nou tot haar zestigste door blijven spelen? Een studiebeurs aanvragen, les geven, reizen, thuisblijven bij man en twee kinderen? ,,Toneelspelen moet geen eenrichtingsverkeer worden. Ik zou er iets voor terug willen krijgen, nee, niet: waardering. Wel: een soort inzicht, een besef van wie ge zijt. Het gaat over vragen stellen. Misschien heb ik te lang zinloze stukken gespeeld. Of mezelf te weinig bevraagd. Ik word ook al véértig hé! De moeder van een vriendin zei: 'Ge moogt nooit uw talenten verspelen!' Wat ik terugzei? Niks.''

Na een verbintenis van achttien jaar vertrekt ze volgend seizoen bij Het Toneelhuis. Hollandiaregisseur Johan Simons vroeg haar voor zijn nieuwe gezelschap in Gent. ,,Ik heb een auteur en regisseur nodig. Ik ken mijn karakter, ik vind het niet erg dat toe te geven: dat is dan dat. Men moet mij kennelijk komen halen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden