Lachend langs de afgrond

Een tekenaar en een econoom brengen een zwaar onderwerp als klimaatverandering in cartoons. Humor verlicht de doemscenario's.

En nou iets lolligs!", riep cabaretier Wim Sonneveld veertig jaar geleden, toen hij even genoeg had van serieuze onderwerpen en met een sappig verhaal over een Amsterdamse kroegentocht zijn publiek weer eens aan de gulle lach wilde krijgen.

Iets dergelijks moet Grady Klein en Yoram Bauman door het hoofd zijn geschoten toen zij het plan opvatten om 'The Cartoon Introduction to Climate Change' te gaan maken.

Is er een serieuzer onderwerp dan klimaatverandering? Mensen wenden het hoofd af bij zo veel zwaarte. Of houden de handen tegen de oren om de rampscenario's maar niet te hoeven horen. Humor is het geschikte breekijzer om de onafwendbare boodschap voor het voetlicht te krijgen, dachten Grady en Klein.

Een ingewikkeld verhaal verteld in cartoons dus. Honderden cartoons, van tekenaar Klein, gelardeerd met tekstballonnetjes van econoom Bauman. De tekeningen, hoewel slordig hier en daar, zijn een fraai decor; de gecomprimeerde teksten maken het geheel af.

Er zijn grappige vondsten bij. Zo wordt de Keeling-curve, die de stijging aangeeft van CO2 in de atmosfeer, iconisch afgebeeld, naast de Mona Lisa, het blik Campbell-soep van Warhol en de schreeuw van Munch, en worden de broeikasgassen voorgesteld als vrolijke spookjes. De boodschap blijft zwaar, maar de verpakking is dermate luchtig dat glimlach en geschater de mentale muur zullen slechten, verwachten Klein en Bauman. De laatste noemt zichzelf 's werelds eerste stand-up econoom.

Het boek is logisch opgebouwd. In de introductie staan de twee verhalen centraal die deze eeuw domineren. Bauman laat eerst kapitalisme en markteconomie de welvaart verhogen en ieders droom in vervulling gaan. Vervolgens is er de keerzijde, de milieueffecten van al die dromen.

Tussen de vele onderwerpen die dat oplevert, zoals overbevissing, vervuiling, met uitsterven bedreigde dieren en de teloorgang van leefomgevingen, focussen de auteurs op klimaatverandering.

Vervolgens wordt de vraag gesteld of klimaatverandering erg is, afgezet tegen bijvoorbeeld terrorisme, armoede, gewelddadige videospelletjes en reality-tv. Is het werkelijk een existentiële dreiging? Er is altijd sprake geweest van klimaatverandering. Is de huidige verandering dan wel te wijten aan de mens, die immers maar zo kort op aarde is? Het is moeilijk voor te stellen dat die nietige mens zo veel invloed heeft op een ingewikkeld systeem als het klimaat, zeggen de auteurs, maar het wetenschappelijk bewijs ervoor groeit en groeit.

Het begin

Dan gaan Bauman en Grady terug naar het begin, 4,6 miljard jaar geleden. Waar ze schrijven over de geschiedenis van de aarde, worden lastige onderwerpen niet gemeden, zoals koolstofcyclus, smeltend permafrost, Milankovitsj-cyclus, ozonlaag en zonneactiviteit. Knap hoe ze met enkele zinnen en pennestreken inzicht bieden.

Het hoofdstuk 'Predictions' toont mogelijke scenario's die zich kunnen voltrekken door temperatuurstijging. De hoofdrol is weggelegd voor een toekomst voortvloeiend uit een business as usual houding. Kennelijk vrezen de auteurs de waarschijnlijkheid van zo'n toekomst.

Dat de temperatuur daardoor met zo'n 4 graden zal stijgen tegen het eind van de eeuw wordt weer vrolijk weergegeven in enkele ansichtkaarten (zie illustratie). Die prijzen de nieuwe landbouwregio Siberië aan, verwelkomen de cruisetoerist op de Noordpool of bieden een laatste mogelijkheid om een duik te nemen bij het Great Barrier Reef in Australië.

Als Bauman en Grady te ondernemen acties onder de loep nemen, wordt aandacht besteed aan wat wordt genoemd 'The Tragedy of The Commons', zeg maar de tragiek van de gemeenschap. Want die moet het dikwijls afleggen tegen individuele verlangens; niemand voelt zich verantwoordelijk voor de gemeenschappelijk ruimte, waardoor niet wordt ingegrepen bij vervuiling en verlies.

Marktconform

Jammer dat de econoom Bauman niet de vraag opwerpt of die houding wellicht is ingegeven door de kapitalistische ideologie. Of wordt die als onafwendbaar gezien? Het lijkt erop, aangezien de auteurs met hun oplossingen marktconform blijven: handel in emissierechten en koolstofbelasting. Het doet weinig af aan het plezier waarmee dit boek in elkaar is gezet.

De kroegentocht van Wim Sonneveld verliep destijds verre van vlekkeloos, omdat de humor niet werd begrepen. Bij Grady en Bauman is een (glim)lach niet te vermijden.

Wat temperatuurstijging met de wereld kan doen.

Grady Klein and Yoram Bauman: The Cartoon Introduction to Climate Change. Uitg. Island Press, Washington. euro 17,99.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden